Aydın ili
Tarihçesi
Aydin, Bati Anadolu Bölgemizde tarih ve uygarligin izlerini tasiyan,dünyanin ender yerlerinden biridir. Tarihin çesitli evrelerindekidegisik kültür birikimlerinin açik bir müzesidir.
Tarihi M.O. 7000 yilina dayanan bu topraklarda yerlesen ilk insanlarkimlerdir? Nerelere nasil yerlesmislerdir? Bu sorulara açiklikgetirecek el yapimi kayitlar elimizde mevcuttur. Bu eserlerde M.O. 5000yilindaki koy kültürü, M.O. 3000 yilinda sehir devletleri kültürünedönüsmektedir. Yeni gelenlerin M.O. 2000 yilindan itibaren devletkurarak Anadolu kültürüne katkida bulunduklarini görüyoruz.
M.Ö. 14. VE 12. yy da Ege ve Dogu Akdenizin her yanina dagilan halktopluluklari kavimler halinde Ege kiyilarina kadar geldiler. Bu göçsonucunda Hitit devleti, Troia Kralligi, Miken kolonileri yikilmistir.Bu kavimlerden Aioller ve Ionlar Bati Anadolu' da, Büyük ve KüçükMenderes ovalarina yerlestiler ve Lidya Kralligi bünyesinde 12 kiyikenti kurdular, site denilen bu kentlerde deniz ticareti gelistirildi.Siyaset, sanat, bilim, felsefe, mimarlik, alaninda da sosyo-kültüreletkinlikler yarattilar.
Lidya döneminde, Tralles kenti, Karya, Kilikya, Iran ve Suriye ve UzakDogudan gelen ticaret mallarinin toplandigi ve Ege limaninagönderildigi dagitim merkezi durumundaydi. Ayrica Büyük Menderesvadisinde yetistirilen ürünler Milet limanindan Yunanistan, Roma, Misirve Fenike'ye ihraç edilmekteydi. Nitekim Lidya gerek kendi kaynaklarigerekse topladigi vergilerle olaganüstü gelisti, bölge ekonomisindeönderlik etti. Dünyanin ilk parasini darp eden ülke oldu.
Frigler, Anadolu'da ilk büyük devleti kurdular. M.O. 1200 yilindaBüyükmenderes'in yukari platosuna yerlestiler. Frigler'in TrakKavimlerinden oldugu Iiliryalilar'in saldirisi üzerine Bogazlar'dangeçerek Geldiklerini, Hitit kiralligini yiktiklarini biliniyor.
lonlar'in M.O. 1200 yilinda Gediz ve Büyükmenderes ovalarinda kurmusolduklari sehirlerin en Önemlisi Milet sehri idi. lonlar felsefedeönemli asamalar yaptilar. Matematik ve Astroiiomi bilgini Thales(Tales) herseyin ana elemtinin su oldugunu ileri sürdü; Lidylilar'laModyalilar arasinda yapilan savastaki günes tutulmasi olayini öncedenhesapladi. Miletli diger bir bilgin Anoksimandros, herseyinbaslangicinin "sinirsizlik-sonsuzluk" oldugunu ileri sürdü.
M.Ö. 5.YY da Irandan gelen Perslerin istilasi sonucunda dogu kültürüile tanisan Bati Anadolu kentlerinde Greko-Pers denilen yeni ve özgünbir kültür sentezi olustu. M.O. 546 yilinda Lidya krali Krezüs, Perskrali Kyros (Kurus) ile yaptigi savasi kaybedince, Ion sehirleri PersKraligi'na baglandilar. Persler'in hosgörüsüz davranislari kolonileriile Sehirlerin baglarini kopardi. M.O. 500 yilinda karisikliklarbasladi. Perslerin bölgedeki egemenligi Mekadonya' nin basina Aleksandrgelene dek devam etti ve Hellenistik dönem basladi. Tüm bu istilalarsirasinda Tralles odaksal konumu nedeniyle askeri üs olarakkullanilmistir.
M.Ö. 1.ve 2. YY.da Roma yönetimi altinda kalan bölge, ekonomik, ticarive kültürel alanda önemli gelismeler gösterdi. Romalilarin yerelkültürü benimsemeleri, kaynaklari, yollari ve ticareti gelistirmesiyleyöredeki antik kentler, özellikle Efes, Milet, Tralles, Aphrodisiaskalkindi, büyük boyutlu anitsal yapilarla donatildi.
M.S. 4. Y.Y. sonlarinda Roma imparatorlugunun ikiye ayrilmasi sonucundaAnadolu tümüyle dogu Roma diger bir deyisle Bizans egemenliginde kaldi.Antik tapinaklar kiliseye, tiyatrolar savunma kulelerine dönüstürüldü.Düz alanlarda bulunan kentlerin çevreleri yüksek surlarla koruma altinaalindi. Ramsey' e göre Tralles açik alanlardan, bir çayin sürükleyipgetirdigi tas yiginlarinda olusmus bir tepe üzerine alindi. Böyle birortamda, 10.YY. dan itibaren devam eden Türk göçleriyle gelenTürkmenler kirsal alanlari hemen hemen bosalmis olarak buldular.
Anadoludaki erken dönem Türk kolonizasyonu sistematik bir fetiholmaktan öte küçüklü büyüklü göç gruplarinin Anadolu'ya gelerek kirsalyöre halklariyla uzlasmasi ve ekonomik kaynaklari paylasmasidir.Türkler denizlere ulasmadikça uluslararasi ticaretin disindakalacaklarini gördüklerinden Anadolu yarimadasini çevreleyen yabancikusatmasini kirarak denizlere ulastilar. Önceleri merkezi otoriteninortadan kalkmis olduguna sevinen Latinler, bölgeye daha önceleri göçlegelmis olan Türkmen topluluklari ile yeni gelenler arasindakiyakinlasma ile yüzyüze geldiler. Böylece belli bir isim (Aydin Beyligi)ve bayrak altinda Ege denizinin Anadolu kiyilarinda siyasi ve ekonomikgücü elde eden Türkmenler denizcilikle tanismislardir.
Aydin beyliginin hükümdarlari kültür, sanat ve bilim hayatina önemvermislerdir. Yörede günümüze ulasan cami, medrese, türbe gibi mimarieserlerin yanisira günümüze ulasan ve çesitli kütüphanelerde bulunandegerli el yazma eserler bulunmaktadir. Aydinogullari Beyligi, 14.YY.'in sonlarinda Osmanli Devletine katilmistir.
Osmanli Imparatorlugunu son döneminde bati Anadolu'da yayginlasançetecilere "EFE" denilmistir. Genelde Ege kirsal alaninda tek tek ya dagruplar halinde yasayan gözüpek dürüst, mert kisilerdir. Baskanlari"Efe", yardimcilari "Zeybek" ve "Kizan" adiyla anilir. Efelik 10.y.y.'in sonunda Yusuf Pasa ile baslamis olup, en bilinenleri, 17.y.y. daSivri Bölükbasi, 19.y.y. da Atcali Kel Memet ve nihayet 20.y.y. daYörük Ali' dir. Bu efeler adaletsizlige ve haksizliga ugradiklarigerekçesiyle hükümete baskaldiran silahli eylemcilerdir. Zenginden alipfakire vermisler, milli mücadele yillarinda kurtulus yanlisi savasçilarolmuslardir. Milli mücadele yillarinda bölgenin Yunanlilarca isgalikarsisinda yörenin yurtsever asker, aydin ve din adamlari efeleri yurtsavunmasina davet etmisler ve Yörük Ali Efe grubu olusturulmustur. Azsayida maiyetiyle daginik halde Yunan askerleriyle mücadeleye girenYörük Ali Efe ile birlikte Demirci Mehmet Efe ve maiyetindekilergiderek artan direnis göstermis ve Yunan askerlerinin geriçekilmelerini saglayarak çok etkili olmuslardir. Düsman isgalindenkurtulus günü olan 5 Eylül Kuyucak, Nazilli, 6 Eylül Söke, 7 EylülAydin'da her yil törenlerle kutlanmaktadir.
İlçeleri: Bozdogan , Buharkent , Çine , Didim , Germencik , İncirliova, Karacasu , Karpuzlu , Koçarlı , Kösk , Kusadası , Kuyucak , Nazilli ,Söke , Sultanhisar , Yenipazar.
Cografi Konum : Aydin; Dogu Avrupa, Orta Asya ve Orta Dogu üçgeninintam ortasinda yer alan, Türkiye'nin tarim, sanayi ve dis ticaret ileturizm faaliyetlerinin birarada bulundugu, ekonomisi en gelismisbölgelerden olan Ege Bölgesi içindedir.
Aydin ili ilk çaglardan beri verimli topraklari, elverisli, iklimi,ticaret yollari üzerinde bulunmasi nedeniyle önemli bir yerlesimmerkezi olmustur. Tarihi süreç içerisinde çesitli uygarliklara besikliketmis, bugün hala geçmisin derin izlerini tasiyan güzel yurtköselerimizden biridir. Günümüzde de tarimsal faaliyetlerin yogunluguve çesitliligi, turizm olanaklarina sahip bulunmasi il'in öneminigiderek artirmaktadir.
Aydin, Anadolunun batisinda, Ege Bölgesi'nin güneybati kesiminde kiyiEge bölümündedir.Kuzeyinde Izmir, Manisa, dogusunda Denizli, güneyindeMugla ve batisindan Ege Denizine açilir.Kuzey ve güneyi daglik,engebelidir, iki bölüm arasinda iki yandan faylarla sinirlanmis vesonradan alüvyonlarla örtülmüs genç bir çöküntü alani olan BüyükMenderes ovasi yeralir. 1. derece deprem alani olan bölge bir çok kezyikici depremlere maruz kalmistir.Yüzölçümü 8.007 km² dir. 37-38 kuzeyenlemleri ile 27-29 dogu boylamlari arasindadir. Nüfusu, 1997 nüfussayimina göre 897.821'dir.
Ekonomi : OSMANLI IMPARATORLUGU DÖNEMINDE AYDIN EKONOMISI
Bizans döneminde görülen koyu merkeziyetçi yapinin bir benzeri, OsmanliImparatorluk yönetim sisteminde karsimiza çikmaktadir. Toprak veisletmelerin gözetimi ve yönetimi, büyük bir bürokrat kesim tarafindanyapiliyordu. Büyük kentler de toplanmis tüccarlar, sarraf denilentefeciler, has, zeamet ve timar sahipleri sermayeyi ellerindebulunduruyorlardi. Ancak devlet, bu sermayeyi kontrol ediyor vegerektiginde müsadere edebiliyordu. Bu ise özel mülkiyet, yatirim veözel girisimciligin gelismesini engelliyor, sermaye, küplerle toprakaltina gömülüyordu.
Osmanli Devleti’nin erken dönemlerinde baskentin Bursa, daha sonraEdirne ve Istanbul’a tasinmasi, Bizans döneminde oldugu gibi sermayeyive yatirimlari Marmara, Karadeniz ve Trakya’ya yönlendirmisti. Budönemde Bati Anadolu limanlarindaki Latin tacirlerin imtiyazlarina sonverilmis, bunun üzerine Antik Çag da Hellen ve Romalilar’in, Orta Çagda Ceneviz ve Venedikliler’in organize ettigi uluslar arasi ticaretlebüyük ölçüde gelisen Efes, Milet, Foça ve Izmir gibi liman kentleribirer köye dönüsmüslerdi.Selçuklu ve Beylikler döneminden gelen üretkenve canli yapisiyla Menderes vadisi ürünleri, erken dönemlerde OsmanliSarayi’nin ilgi ve talebini çekmisse de, uluslar arasi iliskilerinkopmasi, ekonomik potansiyelin büyük ölçüde yitirilmesine ve içe kapalibir ekonomiye dönüsmesine neden olmustu. Bunun anlami ise Büyük veKüçük Menderesler ile Gediz vadilerinin yüzyillarca dünyaya kapanmasiidi.
Bütün bu olumsuzluklara ragmen, birçok ülkeden olusan OsmanliImparatorlugu kendi içinde pazarlara sahipti ve bu pazarlar canliligiuzun süre korudu.
Evliya Çelebi, Aydin yöresindeki tarimsal zenginlikten sözederkenKusadasi için; “ ...Ve bag ve bahçesinin ve üzümü ve incir kurusu veköftürü ve susami ve fistiki sanavberi ve bademi rub’u meskunda yokturdiyecek kadar var Memduh nimetleri kati vafirdir ve hayir vebereketleri mütekasidir.” Diye yazar. Evliya Çelebi, Aydin boyacilarçarsisinda 70 adet boyahane oldugunu, buraya Denizli’den ve baskayerlerden binlerce yük bez getirilip, çesit çesit boyalarlaboyalandigini, ayrica 200 adet boyaci tokmagi vurulan dükkan oldugunuyazar.
9. yüzyilda, Osmanli Imparatorlugu’nda yasanan köklü degisiklikler veBati ile bütünlesme girisimleri sonucu, üretim ve ticaret desteklenmis,uluslar arasi ticarete katilim saglanmaya baslanmisti. Bati Anadolu’nunfiziki cografyasinin da etkisiyle, bölgedeki toplanma merkezikonumundaki Izmir, bu süreçte ön plana çikti. Bati Anadolu kiyikentlerine ve izmir’e nüfus göçleri ile birlikte, ticaret için buralaragelen yabanci sayisinda büyük artis oldu. Izmir de 1847’de 17584yabanci varken, bu rakam 1860’da 28352’ye ulasti. Bu süre içindeOsmanli ticaret hacmi dört kat artti.Rakamlarla ifade etmek gerekirse;1842 yilinda Ingiltere’ye 59742 ton mese palamudu, 14771 ton kuru üzüm,7586 ton afyon ile 955 ton pamuk ihraç edilirken, 1876’da bu rakamlar,sirasiyla 601266, 361910, 221703 ve 12350 ton gibi çok yüksek rakamlaraulasmisti.
DEMIRYOLU ILE GELEN EKONOMIK CANLILIK (1853)
Aydin ilinin ekonomik yapisinin gelismesinde en belirgin adim,Aydin-Izmir demiryolunun yapilmasidir. Amerikan iç savasininbaslamasiyla Ingiliz tekstil sanayiinin pamuk ihtiyacini karsilamakiçin Pazar arayislari Bati Anadolu’yu ve Aydin-Izmir demiryolunugündeme getirmistir. 1853 yilinda Robert Wilkin adli bir ingilizisadaminin baslattigi demiryolu insaati ile ilgili girisimler sonuçvermis ve Aydin demiryolu sirketi tarafindan 7 Haziran 1866’ da 133km.’ lik Aydin-Izmir demiryolu isletmeye açilmistir.
Bu modern ulasim hatti, menderes vadisi için yeni bir döneminbaslangici oldu, tasima giderleri km. basina %76 azaldi ve böyleliklebölgeye yilda 500.000 sterlin dolayinda tasarruf saglanmis oldu. 1877lerde Aydin vilayetinin tüm giderleri karsilandiktan sonra, hazineyeyilda ortalama 770.000 sterlin dolayinda para aktarabilmekteydi. 1910da bu gelir 1.700.000 sterline ve toplam devlet gelirlerinin %15 ineulasmisti.
TÜRKIYE CUMHURIYETI ÖNCESINDE AYDIN EKONOMISI (1890)
1890 Salnamesi’nde Aydin’da dokuma dallarinin, beyaz ve renkli ipek ilebez oldugu kaydedilmektedir. Karacasu’da yöreye özgü dokumalar,Nazilli’de pestamal, havlu, battaniye, ipek gömleklik, astarlik bez,Bozdogan ve köylerinde kildan çorap, çul, torba, heybe dokunuyordu.
Aydin Salnamesi’nde, Aydin Sancagi’ndaki isletmeler ve sahipleri ile ilgili olarak su bilgiler yer almaktadir;
Aydin’da; Ingiliz Hackins’in buharla çalisan meyan kökü fabrikasi, MissLorm’un buharli çalisir zeytinyagi fabrikasi, Asnasu Kukule’nin buharlaçalisir pamuk fabrikasi,
Söke’de; Ingiliz Jan Forbes’un buharla çalisan meyanbali fabrikasi,
Çine’de Abacioglu Dimitri’nin su ile çalisan un fabrikasi,
Nazilli’de Haciseyhzade ve Haci Ahmet Efendi’nin buharla çalisan un fabrikasi, Denk’in buharla çalisan pamuk ve un fabrikasi,
Atça’da Istavraki Lazopulo’nun buharla çalisan pamuk fabrikasi,
Gelenbe’de Kirçiogul Vasilaki’nin su ile çalisir pamuk, un imalathanesi,
Bu isletmelerin yanisira çok sayida degirmen ve zeytin isleme tezgahlari bulunuyordu.
Aydin, tahil disi tarimin yayginligi ve yüksek verim gibi özelliklernedeniyle, bütünüyle tarima dayali Osmanli ekonomisi içinde özel biryere sahipti.Tarimsal üretimin en belirgin özelligi incir üretimi olanAydin’da Osmanli Imparatorlugu topraklarinda yeralan tüm inciragaçlarinin yarisindan fazlasi (3,5 milyonun üzerinde) bulunmaktaydi.1913 yili rakamlarina göre Aydin Sancagi’ndan 43.724 ton incir eldeedilmistir. Incir’in yanisira dissatim ürünleri arasinda pamuk veüzüm’de basta gelmekteydi.
Aydin’da bu dönemde hayvansal üretime iliskin sayisal veriler söyleydi;26.669 öküz, 19.053 inek, 166.098 koyun, 181.998 keçi, 12.388 at, 5.794deve vd.
Cumhuriyet öncesi dönemde, yörede çikan madenler zimpara tasi ve linyit kömürüydü.
Osmanli Devleti’nde 19. yüzyilin ikinci yarisindan baslayarak özellikleyabancilar, ticareti desteklemek ve Babiali’nin borç talebinikarsilamak amaciyla bankalar kurmuslardi. Ancak, Müslüman-Türk tüccarve toprak sahipleri, yabancilardan ve azinliklardan bagimsiz olarakparasal konularda kendileri için gerekli kaynaklari yaratmak ve güvencealtina alabilmek için ulusal bankalar halinde örgütlenme çabalarinagirmislerdir. Bu yillarda ortaya çikan bankalardan biri de milli AydinBankasi’dir.
Milli Aydin Bankasi, merkezi Aydin olmak üzere 18.temmuz.1914 tekurulmustur. 21.agustos.1915 tarihinde Milli Aydin Bankasi’nin bir koluolarak “Kooperatif Aydin Incir Müstahsilleri Anonim Sirketi” ismiyleTaris kurulmustur.
CUMHURIYET DÖNEMINDE AYDIN EKONOMISI
Yeni Türkiye Cumhuriyeti, kuruldugu yillarda disa bagimli ve açik,ekonomisi tarima dayali yoksul bir ülke özelligini tasimaktaydi. Buolumsuz özelliklerden kurtulmak, kalkinma ve sanayilesme hareketlerinibaslatmak için 17 Subat – 4 Mart 1923 de Izmir Iktisat Kongresitoplanmistir. Kongrede alinan kararlar dogrultusunda, öncelikle özelsektörün yetersiz oldugu alanlardaki açigin devlet tarafindangiderilmesi benimsenmistir.
Izmir Iktisat Kongresi ve Cumhuriyetin ilaniyla ülkemiz ekonomikyapilanmada yenilenme sürecine girmistir. Bu çerçevede, bölgedeüretilen incir, pamuk, zeytin, tütün gibi tarim ürünleri Aydin veNazilli’de toplanmis, Izmir’de ayiklanmis, tasnif ambalaj edilmistir.Dolayisiyla bu islemlerin yapildigi sanayi dallari Izmir de gelismis,Aydin’daki imalathaneler ise genellikle iç tüketime yönelik olarak,tarim ürünleri isleyen gida, dokuma, sabun, tarim araçlari üretimindefaaliyet göstermislerdir.
1930’lu yillarda birinci bes yillik sanayilesme plani hazirlanmis ve buplan dogrultusunda, Aydin Nazilli’ de 1937 yilinda faaliyete geçenNazilli Basma Fabrikasi kurulmustur. Atatürk tarafindan isletmeyeaçilan fabrika, Aydin sanayinin temel taslarindan birini olusturmustur.Bu fabrika, 1950 yilinda 60.000 ton iplik ve 23 milyon metre basmaüretecek kapasitedeydi.
1950’lerden sonra, Kemer Hidroelektrik santralinin devreye girmesiyleenerji olanaklari artan ilde, tüketim mallari sanayiinin gelisimininyani sira, insaat malzemeleri sanayii de kurulmustur. Bu dönemdensonra, geleneksel olarak atölye düzeyinde yapilan gida ve dokumasanayii, fabrika ölçeginde yapilmaya baslandi, insaat malzemelerisanayiinin kurulmasi, metal esya sanayiinin gelismesini sagladi.
1958 de Sümerbank öncülügünde kurulan ve giderek özel sektöredevredilen Aydin Tekstil fabrikasi ildeki pamuk ipligi ve pamukludokuma üretimini arttirmistir. 1960 yillar dokuma alaninda özel sektörgirisimciliginin arttigi yillar olmustur. 1970’li yillarin ortalarindaSÖKTAS ve Nazilli Iplik fabrikalarinin kurulmasi ile Aydin büyükölçekli dokuma tesislerine ulasmistir.
Aydin imalat sanayiinde 1960 sonrasi önemli gelisme gösteren bie sanayikoluda gida sanayiidir. Imalat sanayiinde gida sanayii içinde zeytinisletmeciliginin yan sanayii durumunda olan sabun imalati büyük gelismegöstermistir. Imalat sanayii alninda 1955 de bir devlet kurulusu olanTürkiye Çimento Sanayii T.A.S. bünyesinde kurulan Söke ÇimentoFabrikasinin da önemini belirtmek gerekir.
1975 – 1978 arasinda il gayri safi hasilasi içinde ortalama %10-11 payasahip olan imalat sanayiinde agirlik, tarim ürünleri isleyen tüketimmallari sanayiindedir. Ilde insaat malzemeleri sanayiinde faaliyetgösteren diger kuruluslar tugla ve kiremit fabrikalari ve bufabrikalara hammadde saglayan ocaklardir.
Ülkemizin en büyük dondurma makinasi üreten fabrikasi Nazilli’ dedir.1940’larda atölye ölçeginde kurulmus, daha sonra genisleyerekTürkiye’nin en büyük ve modern dondurma makinesi üreten fabrikasidurumuna gelmistir.
GÜNÜMÜZDE AYDIN EKONOMISI
GIDA SANAYII
Aydin, 1994 yilinda ülke üretiminin zeytinde %47’si, kestanede %42’sive incirde %60’ini üreterek lider konumda olmasina ragmen; bupotansiyeli isleyerek, üretilecek katma degeri ilde birakacak ölçüdesanayilesememistir.
Gida imalat sanayiinde Aydin’li firmalar, ülke firmalar toplaminin 1987yilinda %22, 1988 yilinda %17, 1989 yilinda %18, 1990 yilinda da %18oranlarinda katma deger ürettiklerini görüyoruz. Bu rakamlarin en az%50’ler seviyesine ulasmasi için yeni isletmeler devreye girmekte veyeni yetirimlar yapilmaktadir.
Örnegin, 1995 yilinda kurulan ve açilisi Cumhurbaskani Süleyman Demireltarafindan 12.06.1998 tarihinde yapilan Ardes Ihratcat, Ithalat veTicaret Ltd.Sti. Ürettigi zeytin, sebze konservelerini vb. avrupa,Amerika ve Asya ülkelerine ihraç etmektedir.
DOKUMA GIYIM ESYASI IMALAT SANAYII
Dokuma giyim esyasi imalat sanayiinde Aydin, Çukurova’dan sonra ülkeüretiminin %46’si oraninda pamuk üreterek ikinci sirada yer alir.1987-1990 döneminde en fazla katma deger bu sektörde üretilmistir.Ayrica, firma basina üretilen katma deger yine ayni dönemde Türkiyeortalamasinin iki kati ya da daha fazlasi olmustur. Sektörde isçibasina üretilen katma deger de Türkiye ortalamasinin üzerindedir. 1994yilinda 246.555 ton pamuk üreten Aydin’in, 1995 yilinda 92.208 haekilisle 275.030 ton, 1997 yilinda 92.306 ha ekilisle 277.580 ton pamuküretmistir. Bu üretim potansiyeline karsilik, dokuma imalat sanayiinintemel girdisinin oldugu kaynakta dokuma sanayiinin istenilen düzeydeolmadigini görüyoruz. Dokuma imalat sanayiinde üretilen katma degerinildeki diger sektörlerde üretilen toplam katma degerlerin, ülkedeüretilen katma degerlerle karsilastirildiginda büyük bir farkla liderkonumda oldugu görülmektedir. 604 kisi istihdamiyla 1954 yilindakurulan Aydin Tekstil AS., yine ayni yil kurulan yaklasik 1220 kisiistihdamiyla Nazilli Basma Fabrikasi (Sümerbank Holding AS), 1972yilinda kurulan 968 kisi istihdamiyla Söktas AS, 1976 yilinda kurulan288 kisi istihdamiyla Köytas, 1991 yilinda kurulan 90 kisi istihdamiylaMavi Ege Söke Giyim Sanayii AS gibi kuruluslar, sektörün önde gelenkuruluslaridir. Üretilen katma degerde en büyük katkiyi 1220 isçiçalistiran ve üretimini ihracata yönelik 2190 ton/yil iplik, 16.460.000mt/yil hambez, 15.000.000 mt/yil mamül bez kapasiteli Sümerbank NazilliDokuma Fabrikasi’dir. Ancak, bu deger üretiminde kamu sektörü agirliktaolmasina karsilik çalisan basina üretilen katma degerde özel sektör, 2kat verimlilikle çalismaktadir. TASA VE TOPRAGA DAYALI IMALAT SANAYII
Ilde tasa ve topraga dayali imalat sanayiinde 22 isletme faaliyetgöstermektedir. Sektörün önde gelen kuruluslarindan 1950-1980 dönemindeAydin sanayi incelenirken belirtilen Türkiye Çimento Sanayi TAS’ninbünyesinde yer alan Söke Çimento Fabrikasi, 1989 yilinda özel sektöresatilmistir.Bugünkü adiyla Bati Söke Çimento Fabrikasi’nin yillikçimento üretimi 324.000 tondur.
Ildeki tugla fabrikalarinin yillik üretim kapasiteleri 104.320.730 adettir.
Sektörün belli basli isletmeleri 1955 yilinda kurulan Bati Söke ÇimentoAS, 1990 yilinda kurulan Kaltun Madencilik Tic.AS, 1975 yilinda kurulanAykas AS, 1983 yilinda kurulan Çine Akmaden Isletmecilik Tic.A.S, 1978yilinda kurulan Aytopsan AS, 1979 yilinda kurulan Göçtug AS, 1985yilinda kurulan Kaletopsan AS, 1964 yilinda kurulan Itimat Toprak veTarim San. AS., 1976 yilinda kurulan Ortaklar Toprak San. ve Tic. ASgibi kuruluslardir. Fabrikalarda kullanilan kalker ve kil, ildekiocaklardan karsilanmaktadir.
1986 yilinda kurulan Bati Yapi Elemanlari AS, 60.000 m2 mermer islemekapasitesine sahip, 1994 yilinda kurulan Mersan Mermer AS, 1992 yilindakurulan Bati Ege Mermer Sanayii AS, 10.000 m3 mermer islemekapasitesine sahip, 1995 yilinda faaliyete geçen Özçelikler AS ve Ataysirketler toplulugundan Mermer Tay AS sektörün önde gelenkuruluslaridir.
METAL ESYA MAKINA TEÇHIZAT SANAYII
Ilin en önemli imalat sanayii alt sektörlerinden birisi metal esya,makine teçhizat imalat sanayiidir. Bu sektördeki isletmelerin büyük birbölümü tarim araçlari üreten, bir kismi da agirlikla Izmir’deki makineimalat ve otomotiv sanayiinin parça üreten yan sanayileri durumundadir.Tarim sektörünün gelismis oldugu ilde özel bir önem tasiyan tarim ismakinalari sanayiinde; pulluk,diskaro,
Gübre serpme makinalari, pulverizatör gibi tarim is makineleri yüksek kalitede üretilmektedir.
Türkiye’nin en büyük dondurma makineleri, derin dondurucu ve dondurmamuhafazasi üreten ve ülkenin önemli elektronik sanayi kuruluslarindanbiri Aydin’dadir.
Ilde orman ürünleri, kagit, kagit ürünleri ve mobilya sanayii, kimya,petrol ve plastik ürünler sanayii dallari gelisememistir. Kömür vesabun üretimi disinda kimya, petrol ve plastik sektörünün büyük tarimpotansiyeli olan Aydin’da gelisememesi, sektörün getirecegi çevrekirliligi nedeniyle bir sans olarak yorumlanmasi gerekir.
Ilde imalat sanayiinde bazi olumlu göstergelere ragmen ilinpotansiyelini isleyecek imalat sanayiinin gelismesi son yillarda hizkazanmistir.Bu gecikmenin baslica nedenleri arasinda; verimli toprakyapisina sahip ilin tarihsel süreç içerisinde ürettigi tarim ürünleriniIzmir’de yogunlasan acentalari araciligiyla düsük fiyatlarla satinalinmasi ve batinin ürettigi mamul mallarin yüksek fiyatlarla Aydiniline girmesi sonucunda olusan deger transferi; son yillarda ürettigibanka mevduatiyla Türkiye’de ilk 10 il arasindaki Aydin’in, bumevduatin ancak 1/10’unu kullanabilmesi ve bu oran içerisinde sanayikredilerinin %8 civarinda kalmasi, kollektif isletmeciliginyayginlasmamasi, sanayi alanlari yaratmada karsilasilan güçlükler,ülkede uygulanan tesvik mevzuatinin yeterince bilinememesi ve bunedenle de tesvik tedbirlerinden yeterince faydalanilamamasigösterilebilir.
ÜRETIME YÖNELIK SERMAYE SIRKETI DURUMUNDAKI
BÜYÜK VE ORTA BOYUTLU SANAYI TESISLERININ BASLICALARI
Resmi: (Kamunun sahip ya da ortak oldugu)
Sümer Holding AS. Nazilli
Nazilli Basma Sanayi Isletmesi Nazilli
Özel Sektör
Ege Et Çine
Akçay Gida Bozdogan
Aydin Tekstil ve Nebati Yag AS. Aydin
Taiwan Firstohm Aydin Elektronik San.ve Tic.AS Aydin
Köytas Tekstil San.Tic.AS. Nazilli
Ugur Dondurma Mak.San.Tic.AS Nazilli
Jantsa Jant Sanayi Tic.AS Nazilli
Alpler Ziraat Aletleri San.Tic.AS. Aydin
Söktas Pamuk ve Tarim Ürünleri San.Tic.AS Söke
Mavi Ege Söke Giyim Sanayi ve Ticaret.AS Söke
Selkim Selüloz Kimya San. Tic.AS Nazilli
Ege Et Mamülleri Yem Sanayi AS Çine
Bati Çimento Sanayi AS Söke
Çine Akmaden Madencilik Tic.AS Çine
Kaltun Madencilik Tic.AS Çine
Polat Maden San.Tic.Ltd.Sti. Çine
Çine Yem Besicilik ve Süt Sanayi Tic.AS Çine
Söke Degirmencilik ve Tic.AS Söke
Eyüp Sahinler Un Mamulleri San.ve Tic.Ltd.Sti. Aydin
Sütman Süt Ürünleri San.Tic.A? Nazilli
Alba Tarim Su ve Hayvan Ürünleri San.Tic.AS Nazilli
Bagci Su Ürünleri Üretimi San.Tic.AS Aydin
Pehlivan Tekstil San.Tic.Ltd.Sti. Aydin
Ardes Ithalat Ihracat Ltd.Sti .(Gida) Aydin
KuteksKutsallar Tekstil San.Tic.AS Nazilli
Melka Tekstil Konfeksiyon San.Tic.AS Nazilli
Ekenerler Tekstil Ürünleri San.Tic.AS Söke
Aykas Aydin Kagit ve Toprak San.Tic.AS Aydin
Özege Dericilik San.Tic.Ltd.Sti. Karacasu
Bilal Sabuncu Yag ve Sabun Sanayi Tic.AS. Aydin
Beton Elemanlari San. ve Tic.AS Nazilli
Yüksel Insaat AS. Söke
Mermer Tas AS Aydin
Özçelikler AS Aydin
Aydin Modern Beton Sanayi ve Ticaret AS Aydin
Mak-Is Pompa Brülör Otomatik Kont.Cihz.San.Tic.AS Aydin
Azim Ziraat Aletleri Tic.San.Ltd.Sti. Ortaklar
Sebat Ziraat Alet.Fab.San.Tic .It. Ih.. Ltd. Söke
Mak-El Isi Cihazlari San.Tic.AS Aydin
Göçsan Endüstriyel San.Tic.AS Yilmazköy
ORGANIZE SANAII BÖLGELERI
Organize Sanayi Bölgeleri, birbirleri ile uyumlu üretim yapan küçük veorta ölçekli sanayi kurulu?larynyn planly bir alanda ve ortak altyapihizmetlerinden yararlanacak sekilde standart ve düzenli bir fabrikalartoplulugudur.
AYDIN (ASTIM) ORGANIZE SANAYII BÖLGESI
Aydin ili merkezinde ve Aydin-Denizli karayoluna cepheli olup,Tasbatan, Karaagaç Turnali ovasi ve Hava alani mevkiinde yerlesik AstimSanayi ve Ticaret Is Merkezi isimli küçük sanayi sitesinin sahip oldugusanayi tesislerinin büyüklükleri göz önüne alinarak, Bakanliktarafindan Organize Sanayii Bölgesine dönüstürülmesi kabul edilmis veMütesebbis Tesekkül Heyeti kurulusu tamamlanmistir.Mevcut 5300 dekarAstim alanina, 280 hektar civarinda daha ilave edilmesi için Aydinmerkeze bagli Tepecik Belediyesi ile Aydin Belediyesi ve MütesebbisTesekkül Heyeti Baskanligina satin alma veya kamulastirma çalismalaritalimatlandirilmistir.
AYDIN (UMURLU) ORGANIZE SANAYII BÖLGESI
Aydin-Denizli karayolu, Umurlu Bucagi Çörüklü mevkiinde, Aydin’a 11 km mesafededir.
Aydin (Umurlu) Organize Sanayi Bölgesi, 15.07.1976 tarih ve 7/12207sayili Bakanlar Kurulu karariyla kurulmus olup, kamulastirmaçalismalari 30.01.1996 tarihinde tamamlanmistir. 845.000 m2 alandanbrüt 1.021.305 m2’ye çikarilmis, yollar ve yesil alanlar ayrildiktansonra sanayi alani net 821.975 m2 olup, 5000 ila 10000 m2 arasindadegisik alanlara sahip 103 parsel mevcuttur. 31.12.1997 tarihiitibariyle Aydin Organize Sanayi Bölgesinin sanayi parsel dagilimi susekildedir:
Toplam parsel sayisi 103 Adet
Proje safhasynda olan 14 Adet
Üretime geçen tesis 16 Adet
Insaat halinde olan 26 Adet
olmak üzere toplam 56 firmaya arsa tahsisi yapilmistir.
Üretime geçen firmalarin sektörel dagilimi:
Mermer sanayi 2 Adet Ambalaj sanayi 1 Adet
Mobilya sanayi 1 Adet Kimya sanayi 1 Adet
Hazir beton 1 Adet Gida sanayi 3 Adet
Oto yan sanayi 2 Adet Tekstil sanayi 2 Adet
-Toplam 16 adet
Insaat halinde olan ve proje safhasindaki tesislerin dagilimi:
Aluminyum dograma sanayii 2 Adet Ambalaj sanayi 1 Adet
Sabun sanayi 1 Adet Kimya sanayi 1 Adet
Dayanikli tük.maz.san. 1 Adet Gida sanayi 14 Adet
Oto yan sanayi 4 Adet Tekstil sanayi 8 Adet
Ziraat aletleri sanayii 2 Adet Soguk hava deposu 1 Adet
Makine sanayii 2 Adet Akü sanayi 1 Adet
Elektrikli ev.alet.san. 2 Adet Mobilya sanayi 1 Adet
Kagit bobin sanayii. 1 Adet Yapi elemanlari sanayii 1 Adet
Tibbi ger.sanayii 1 Adet Rad. TV.haber alt.san. 1 Adet
Plastik dog.sanayii 1 Adet Mermer sanayii 2 Adet
ORTAKLAR ORGANIZE SANAYII BÖLGESI
Aydin iline bagli Germencik ilçesi Ortaklar beldesinde, O.S.B kurulmasiBakanlar kurulu karari ile 1997 yilinda yatirim programina alinmistir.Etüt ve kamulastirma ve yatirim için gereken harcamalarin tamamiMütesebbis Tesekkül Heyeti tarafindan karsilanacaktir. Vali’ninbaskanliginda olusturulan Mütesebbis Tesekkül Heyet, Bakanliktarafindan da uygun görülmüs olup, çalismalar devam etmektedir.
Ortaklar beldesi, Gümüsyeniköy Karakovan mevkiinde 1000 dekarlik alandakurulmasi düsünülen O.S.B., ilgili tüm Müdürlüklerin ortaklasa imzaliraporu, Bakanliga sunulmustur.
Aydin ilinde mevcut, Umurlu ve ASTIM O.S.B’leri ile tamamlanarakdevreye girecek olan Nazilli,Söke ve Ortaklar O.S.B.’leri, il genelindebüyük bir sanayi potansiyeli olusturacaklari gözönüne alinaraksanayiciye teknolojik destek, danismanlik ve Pazar arastirmasi gibihizmetleri verecek olan KOSGEB’e (Küçük ve Orta Ölçekli SanayiGelistirme ve Destekleme Idaresi Baskanligina ) bagli bir birimin ildekurulmasi ile ayrica Sanayi ve Ticaret ürünlerinin ihracat vepazarlanmasinda kolayliklar saglanmasi bakimindan Gümrük Müdürlügü’nünAydin’da bulunmasinin uygun olacagi düsünülmektedir.
Ortaklar beldesi, Gümüsyeniköy Karakovan mevkiinde 1000 dekarlik alandakurulmasi düsünülen O.S.B.,ilgili tüm Müdürlüklerin ortaklasa imzaliraporu, Bakanliga sunulmustur.
Aydin ilinde mevcut, Umurlu ve ASTIM O.S.B’leri ile tamamlanarakdevreye girecek olan Nazilli, Söke ve Ortaklar O.S.B.leri, il genelindebüyük bir sanayi potansiyeli olusturacaklari gözönüne alinaraksanayiciye teknolojik destek, danismanlik ve Pazar arastirmasi gibihizmetleri verecek olan KOSGEB’e (Küçük ve Orta Ölçekli SanayiGelistirme ve Destekleme Idaresi Baskanligina) bagli bir birimin ildekurulmasi ile ayrica Sanayi ve Ticaret ürünlerinin ihracat vepazarlanmasinda kolayliklar saglanmasi bakimindan Gümrük Müdürlügü’nünAydin’da bulunmasinin uygun olacagi düsünülmektedir.
NAZILLI ORGANIZE SANAYI BÖLGESI
Nazilli ilçesinde O.S.B.kurulmasi, Bakanlar kurulu karari ile 1996 yiliyatirim programina alinmis bulunmaktadir. Vali’nin baskanligindaolusturulan Mütesebbis Tesekkül Heyeti olusumu, Bakanlik tarafindanuygun görülmüs olup, çalismalarini sürdürmektedir. O.S.B.’ninkurulmasinin düsünüldügü arazi Egrek mevkiinde olup, Nazilli SümerbankFabrikasi arkasinda ve Bozdogan yoluna cephelidir. Büyüklügü 1500 dekarcivarindadir. Alt yapisinin gerçeklesmesi ise Bakanligin kredi destegiile saglanacaktir.
SÖKE ORGANIZE SANAYII BÖLGESI
Söke ilçesinde O.S.B. kurulmasi Bakanlar öurulu karari ile 1996 yiliyatirim programina alinmis bulunmaktadir. Vali’nin baskanligindaolusturulan Mütesebbis Tesekkül Heyeti’nin olusumu Bakanlik tarafindanuygun görülmüs olup, kurulus çalismalari sürdürülmektedir. Alani 2000dekardir. Organize Sanayi Bölgesinin kurulmasinin düsünüldügü araziSöke-Aydin demiryolunun güneyinde yer alan Kizilgin mevkiinde olup,arazi 1300 dekardan 2000 dekara çikarilmistir. Alt yapiningerçeklesmesi Bakanligin kredi destegi ile yapilmasi saglanacaktir. Buproje Bakanlik tarafindan da uygun görülmüstür
Tarım : Aydin ili, toprak, topografik yapi itibariyle polikültür tarimauygun illerimiz arasindadir. Tarimin hemen her dalinda faaliyetgösteren ilde, sanayi bitkileri, tarla, bag ve bahçe ürünleriyetistirilen isletmeler agirlikta olup, hayvancilik ikinci derecedegelir kaynagidir.
Ilin ana ürünleri pamuk, zeytin, incir ve kestanedir. Zeytin, incir,kestane üretiminde Türkiye genelinde 1. sirada, pamuk üretimindeAdana’dan sonra 2.sirada, misir üretiminde 3. sirada yer almaktadir.Süt hayvanciliginda saf ve melez sigir varligi en fazla olanillerdendir.
1997 nüfus sayimina göre 897.821 olan genel nüfusun 431.304’ü köylerdeyasamaktadir. Kentlerde yasayan nüfusun bir kisminin da tarimlaugrastigi göz önüne alindiginda, toplam nüfusun % 57’sinin (511.758)tarimsal nüfus oldugu görülür.
Önemli Bitkisel Ürünlerin Ekilis ve Üretimi (1997 Yili)
Cinsi Miktari (Ha.Ad.) Üretim (Ton)
Seftali 2274 Ha 22492
Incir (Yas) 34867 Ha 148166
Kestane 5510 Ha 21661
Zeytin 144543 Ha 51408
Üzüm 3308 Ha 23254
Narenciye 5149 Ha 36103
Susam 547 Ha 405
Bugday 28164 Ha 103590
Arpa 10992 Ha 26621
Ayçiçegi 3655 Ha 6562
Misir 7300 Ha 52490
Tütün 11286 Ha 6516
Pamuk 92306 Ha 277580
Biber 1780 Ha 55478
Domates 3259 Ha 107555
Patlican 1596 Ha 64446
Kavun Karpuz 3476 Ha 110831
Karnabahar 826 Ha 15723
INCIR
Aydin iline özgü bir meyve olan incir, ilin simgesi haline gelmistir.Yerel olarak yemis de denilen incirin antik ve egzotik bir yapisivardir. Eski çaglardan beri incir ve incir yapragi gücün ve barisinsimgesi olmus, incir kutsal niteligini korumustur. Noel zamani veöncesi batidaki Hristiyan ülkelere ihraç edilen incir, bahar aylarindada Müslüman ülkelere ihraç edilmektedir.
Aydin’da yetistirilen incirin özelliklerine baska bölgelerderastlanmamaktadir. Il topraklarinin verimli olmasi, havasininuygunlugu, rutubetin istenilen düzeyde olusu ve rüzgarlarin özellikleincirin olgunlasmasindaki olumlu etkisi, Aydin incirinin yükseknitelikli olmasini saglamaktadir. Ayrica, kabuklarinin inceligi,çekirdeklerinin küçük olusu, çok balli olmasi, kisa zamandasekerlenmemesi, yaklasik 30 tane islenmis incirin bir kiloyu bulacakkadar büyük olmasi, güzel kokulu olusu ve kurutmaya çok elverislibulunmasi özellikleri ile dünyada rakipsizdir. Aydin incirleri nitelikitibariyle Sarilop, Göklop, Sofralik, Bardacik ve Karayaprak gibiçesitlere ayrilirlar. Bunlardan Sarilop ve Göklop türleri özelliklekurutmaya çok elverislidir. Diger cinsleri olan Bardacik, Bursa, Silap,Siyah Kus, Yesilgüz, Morgüz, Beyaz Orak ve Silap Orak çesitleri tazeolarak tüketilmektedir. Orak cinsi erkencidir ve Haziran ile Agustos’taiki defa meyve vermektedir.
Incirler Agustos ayinda ballanmaya baslayinca toplanip incir bahçeleriiçinde daha önceden hazirlanmis bulunan ve Aydin’da “incir harmani” adiverilen yerlerde kurutulur. Kuruyan incirler büyüklüklerine, renklerinegöre ayrilirlar. Sonunda iri, beyaz, lekesiz ve yarasiz olanlara“süzme”, ayni nitelikte olduklari halde biraz küçük olanlara “elleme”,renkçe esmer, yarik, lekeli veya daha küçük olanlara “naturel” denilir.Anlatilan niteliklere sahip olmayan incirlere de “hurma” denir vebunlar daha çok ispirto üretiminde kullanilir. Yetistirmekten çoksaklanmasi güç olan kuru incir için en önemli konu fümigasyondur.
Kuru incir içindeki kurt ve çesitli hasereleri öldürmek için yürütülenmücadeleye verilen addir. Incirin kurutulmak üzere harman yerlerinekondugu noktadan isleme yerlerine kadar sürekli korunmasi zorunludur.Yapisi ve özelligi dolayisiyla çok çabuk bozulan incire kurutulurkenbüyük özen gösterilmesi gerekir.
Incirin zengin mineral ve vitamin içermesi ve sekerinin dogrudan kanageçmesi özelliklerinden dolayi hazir bir enerji kaynagidir. Hazmikolaylastirici, bagirsak düzenleyici ve kabizligi önleyiciniteliklerinden dolayi tibbi olarak da kullanilmaktadir.
Erbeyli’de bir Incir Arastirma Enstitüsü bulunmaktadir.
ZEYTIN
Insan sagligindaki önemi her geçen gün daha iyi anlasilan ve tüketimihizla artan zeytinyaginin elde edildigi zeytin, Antik Çaglar’dangünümüze kadar yörenin en önemli tarimsal ürünlerinden biri olmustur.Yapilan bir arastirmaya göre, zeytin yaginin dökme olarak yurt disinasatisina izin verildigi 100 adet zeytinyagi isletmesinde, 280 000 tonzeytin islenerek yaklasik 46 000 ton zeytinyagi üretilmis, bunun %60’idökme olarak ambalajlanmadan ihraç edilmistir. Bu ihracatta baslibasina bir deger transferi söz konusudur. Dökme olarak ihraç edilenzeytinyagi, bu sektörde gelismis tesisleri olan Ispanya, Yunanistan,Italya gibi ülkelere satilmakta, rafine edilerek asit oranidüsürülmektedir.
Aydin ilinde, 19.600.000 adet zeytin agaci olup, Türkiye zeytin agacisayisinin %23’ünü olusturmaktadir. Bu agaçlardan ülke üretiminin%47’sini olusturan 356.670 ton zeytin üretilmistir. Ayni zamandaAydin’daki üretim tesislerinde pres ve kuru sistem metodlariyla sikilanzeytinden yüksek asitli zeytinyagi üretilmekte ve bu ürün kisa süredebozulmaktadir. Bunun nedeni genelde zeytin toplama tekniginin yeterikadar bilinmemesi seklinde degerlendirilmektedir. PAMUK
Pamuk, elyafinin yanisira yagindan ve küspesinden de yararlanilan birsanayi bitkisidir. Bu nedenle, pamuk ekimine Aydin’da önem verilmis veüretimi yillar ilerledikçe artmistir. Pamuga verilen önemde, Aydin’inpamuk bitkisinde aranilan tüm iklim ve toprak özelliklerine sahipolmasindan ötürü, verimin çok yüksek olmasinin etkisi büyüktür. Tekstilsanayiinin hammaddesi ve birinci derecede dis satim ürünlerinden olanpamuk, Aydin ilinde 30.000’in üzerinde çiftçi ailesinin geçimkaynagidir. 1927’de 3.000 tonun altinda olan pamuk üretimi, 1950’de35.000 tonu asmis ve 1960’larin basinda 60.000 ton, 1960-1970’lerinbaslari arasindaki hizli artisla 1970’lerin ilk yillarinda 108.000 tondolayina çikmis ve 1970’lerin sonlarinda 110.000 tonu asmistir.1960’lardan sonraki bu gelismede, pamuk ekiminde islah istasyonlarininetkisiyle yen tohumlarin ekimine baslanmasinin etkisi vardir.
1997 yilinda pamuk üretimi ise 277.580 ton seviyelerine ulasmistir.
KESTANE
Aydin için büyük bir potansiyel üretim olan kestane, gittikçe önemkazanmistir. Ilde Türkiye yillik üretiminin %42’si yani 35.000 tonkestane üretilmektedir. Bu üretimin yalnizca 111 tonu ihraçedilebilmis, geri kalan miktari iç tüketimde baska iller tarafindanislenmistir.
DIGER SANAYI BITKILERI
Zeytin, incir, pamuk ve kestane disinda ekimi yapilan sanayi bitkileritütün, ayçiçegi, misir, susam, patates ve yerfistigi sayilabilir.Ayçiçegi ekimine 1970’lerin ikinci yarisindan sonra baslanmistir.
Hayvancılık :
HAYVAN VARLIGI VE ÜRETIM DURUMU
Aydin ilinde tarimin ayrilmaz bir parçasi olan hayvancilik da önemlibir geçim kaynagidir. Ilde hayvan varligi sayisal olarak çok yogunolmamakla birlikte, hayvan basina düsen verim Türkiye ortalamasininüzerindedir.
Ülkemizin polikültür tarim yapilan Ege Bölgesi’nde hayvancilik oldukçayaygindir. Ege Bölgesi’nde büyükbas hayvan varligi açisindan Aydin ili3.durumdadir. Küçükbas hayvan sayisi bakimindan ise 8. konumda,bitkisel üretim ve hayvanciligi birlikte yürüten isletme sayisibakimindan Aydin ili 54.252 adet ile 6., sadece hayvancilik ile ugrasanisletmeler yönünden inceledigimizde ise 2058 adet ile 4. durumdadir.Bunun baslica nedeni, 1950’li yillardan sonra tarima açilan alanlaringenisletilmesi, meralarin tarlaya dönüstürülmesi olmustur.
Ilin hayvan varligi yogunluk olarak az olmasina ragmen, verim yönüyleortalamalarin çok üzerindedir. Izmir gibi büyük bir tüketim merkezineyakinlik, çevre illerde kurulu et kombinalari; Izmir, Manisa, Burdur’daPinar Et ve Süt fabrikalari; Izmir ve Yatagan’da Sek ve Pinar Süt,Dünya Bankasi ve Ziraat Bankasi kredileri ile kurulan modernhayvancilik isletmeleri, 1949 yilindan beri sürdürülen suni tohumlamaçalismalari ve son yillarda Bakanlikça uygulamaya konulan dis kaynaklihayvancilik projeleri (GSM-103, ANAFI), çiftçiyi, hayvancilikyatirimlarina yöneltmek amaciyla uygulanmakta olan Kaynak KullanimDestekleme Fonu çalismalari, hayvanciligin gelecek yillarda daha dagelismesini saglayacaktir.
Sagilan inek basina Türkiye’de ortalama süt verimi 1.230 lt. olduguhalde, Aydin ilinde bu rakam 2.895 lt’dir. Yine yumurta üretimi ülkegenelinde tavuk basina 150 adet oldugu halde ilde 166 adettir.
Turizm :
Aydin ili, tarihi, kültürel ve dogal degerlerine sahip olmaninötesinde, turizm faaliyetlerinin en yogun oldugu Bati Anadolu’nun ortayerinde bulunmaktadir. Ayrica, turizm açisindan en önemli deniz sinirkapisina sahip olmasi, Aydin’i, sektörün en gelismis illerinden birihaline getirmistir. Aydin’in batisi Ege denizine açildigindan, Kusadasive Yenihisar ilçeleri turizmin her alaninda, diger ilçeler ise daha çokfolklorik ve arkeolojik degerler açisindan günübirlik ziyaretlere dahauygundur. Bu nedenle yatirimlar, bu iki kiyi ilçesinde toplanmis olup,ileriye dönük taleplerde bu bölgede yogunlasmaktadir.
Aydin ilinin bir diger önemi, Izmir metropoliten alana çok yakin vedogrudan etki alani içinde olmasidir. Izmir’e otoyol baglantisi ile 100km uzaklikta olan Aydin kent merkezi, Istanbul’a 930 km, Ankara’ya 530km uzakliktadir. Deniz yolu, il içinde Kusadasi limanindan saglanmakta,daha büyük liman kullanimi için Izmir limanindan yararlanilmaktadir.Demiryolu, Denizli-Aydin-Izmir hattinin yanisira Türkiye’nin ilkdemiryolu hatti olan Söke uzantisi il içinden geçmektedir. Mendereshavaalani ise Aydin-Izmir otoyolunun üzerinde olup, Izmir’in yanisiraAydin iline dolayisi ile Kusadasi ve Didim’e de hizmet etmektedir.
Aydin ilinde iklimin uygunlugu ve uzun bir turizm sezonuna olanaksaglamasi en önemli tesvik edici etkenlerden biridir. Akdeniz iklimininhakim oldugu Aydin ilinde sicak aylar çogunluktadir. Ayni zamanda denizsuyunun sicakligi Mayis-Ekim aylarini kaplayan senenin yarisinda susporlari ve yüzme olanagi da saglamaktadir. Ayrica, deniz kiyisindahalka açik plajlardan il içindeki yerlesmelerden ve çevre illerdengelenler, günübirlik veya hafta sonu olmak üzere yararlanmaktadirlar.Bu çesit kullanim ulasim rahatligi ve iklim özellikleri nedeniyleoldukça yaygindir. Bu talebi basta Söke, Aydin, Nazilli ve Denizlikentleri olusturmaktadir. Aydin ilinin batisi ile dogusu arasindaturizm sektörü açisindan oldukça fark vardir. Batisi iç ve dis turizmeuygun hizmet veren kaynaklarin mümkün oldugunca kullanima açilmis,potansiyel durumda olanlarin ise kullanima açilmasi için gerekligirisimlerin yapildigi bir kesimdir. Dogusu ise daha çok iç turizmeyönelik hizmet vermektedir. Ancak ören yerleri ve yaratilacakçesitlilikler bu kesimde de dis turizmin yogunlasmasina nedenolabilecektir.Aphrodisias ve Pamukkale’yi kapsayan tur güzergahlarinedeniyle dis turizm tarafindan ilin dogusu kullanilabilmektedir.
Kiyi ve ören yerleri disinda saglik turizmi (termal), tarihi ve mimarieserler, ören yerleri, müzeler, geleneksel el sanatlari, yöreselfestivaller, deve güresleri gibi, kültür turizmi sportif turizm, dogayürüyüsleri-trekking, atli doga gezileri, golf,dalma,deniz ve karaavciligi, yüzme,yelken, su sporlari gibi sportif turizm ildekigelistirilebilecek potansiyele sahip etkinliklerdir.
KÜLTÜREL TURIZM
Aydin ili arkeolojik sit alanlari yönünden Türkiye’nin en zenginyörelerinden biridir. MÖ 4000 yilinin sonundan günümüze kadar Hitit,Ion,Lidya, Roma, Bizans, Anadolu Selçuklulari, Aydinogullari,Mentesogullari ve Osmanli Imparatorlugunun bir parçasi olan il, bubirikimin sonucu olarak sahip oldugu antik kentler ve müzeleri ile içve özellikle dis turizm açisindan büyük bir potansiyele sahiptir.
Batida kiyi kesiminde bulunan önemli antik yerlesimlerden Milet,Didyma,Priene; orta güneyde Alinda, Alabanda; kuzeyde Tralles, Nyssa ve dogudaAphrodisias ve kuzey yakininda Izmir, Efes ve Meryemana evi, dogudaDenizli’de Hierapolis, güneyde Mugla’da Labran’da, lasos veHalikarnassos antik kentleri, tarihi ve arkeolojik gezi alanlarioldukça yogun turizm talebi yaratmaktadir.
Kent merkezlerindeki Camiler ve Nazilli’deki Arpaz Kalesi,Bozdogan’daki Körteke Kalesi, Koçarli’daki Cincin Kalesi, türbeler,medreseler, mescitler ve hamamlar, gereken restorasyonlarin yapilmasive tanitimlarina agirlik verilmesiyle yukarida sözü edilen Roma veYunan dönemlerine ait ören yerleri disindaki Selçuklu ve Osmanlidönemlerine ait yapilarin da turistik amaçli ziyaretlere tesvikedilmesi, il turizmine farkli bir perspektif kazandiracaktir.
Turizm talebi yaratabilecek ildeki diger çekici unsurlar arasinda, eskikentsel dokulari, özellikli tarihi yöresel konut yapilari,festivalleri, otantik kirsal yerlesmeleri, gelenekleri, hali dokumatezgahlarini, deve güreslerini, orman ve yaylalardaki piknik ve mesirealanlarini saymak mümkündür.
Degisik kültürleri ve kültür eserlerini görmek, izlemek, folklorikfaaliyetlere katilmak, yöresel mutfak, müzik, giyim gibi gelenekseletkinlikleri izlemek, ziyaretlerde bulunmak için, Aydin ili önemliolanaklara sahiptir.
Sivil mimari örnekleri ve ilginç kirsal yerlesmelerden biri olanKusadasi yakinindaki Kirazli köyü, mimari dokusunun yanisira halicilikve dokuma tezgahlari, saç böregi-ayran gibi yöresel yiyeceklerini dehizmetleri içinde sunan nitelikleri ve yakinindaki Aslan Magarasi ileturist çekmektedir.Eski Çine ise mimari dokusu, 14. yüzyildan kalmaAhmet Gazi Camii ve Ahi Ibrahim Türbesi ile yakininda Asarlikmevkiindeki kaya mezari ve kalintilari, el dokuma sanatlariyla dikkatedeger bir tarihi yerlesimdir. Ayrica Aphrodisias, Neopolis arasindaBozdogan ilçesinde Olukbasi köyünde Türkmenler’in geleneksel kilçadirlari üretilmekte ve bu çadirlarda otantik giysilerle yerelyemekler sunulmasi için çalismalar yapilmaktadir.
Genellikle turizm mevsimi disinda yapilan festival ve özellikle, devegüreslerine, daha ziyade yerel halk ve iç turizm tarafindan katilimsaglanmaktadir. Deve güresleri, kisitli sayida da olsa, yabancituristlerin de oldukça ilgisini çekmektedir. Ayrica Sultanhisar,Nazilli, Ortaklar, Germencik, Incirliova, Kuyucak ve Kösk tren garbinalari, 19. yüzyil ekonomi ve ulasim tarihinin yasayan örnekleridir.
SAGLIK TURIZMI (TERMAL)
Aydin ilinde küçüklü-büyüklü termal tesisler bulunmaktadir.Germencik’teki Alangüllü (Bozköy), Ömerli ve Gümüs (Gümüsilica);Kusadasi’nda Davutlar, Sultanhisar’da Salavatli ve Buharkent’te olmaküzere toplam 6 bölgede termal kullanima yönelik tesis alani vardir.
Alangüllü Ilicasi : Germencik ilçesi Bozköy mevkiindedir. 32 oda ve 70yatak kapasitesinde, Belediye belgeli kapali termal havuzu olan birtesis mevcuttur. Ayrica Il Özel Idare tarafindan kür tesisi ve moderntermal ve konaklama tesisleri insa edilmis olup, bölgenin en modern vebüyük kaplicalarindan biri durumuna getirilmistir.
Gümüsköy Ilicasi : Germencik ilçesi Gümüsköy mevkiindedir. Gümüs termaltesisi, 2 oda ve 4 yatak kapasiteli çok küçük bir tesistir.
Davutlar : Kusadsi ilçesi Davutlar beldesi yerlesmesinin hemenyakininda olan sicaksu kaplicasi mevkiinde konaklama kismi olmayan birözel tesis vardir.
Salavatli Kaplicasi : Sultanhisar’in batisindadir. Halen faal durumdadir.
SPORTIF TURIZM
Aydin ilinde su sporlari ve denizde yapilan sporlardan; yüzme, dalma,yelken, sörf, su parasütü ve su kayagi ile ayrica dalarak zipkinla veyakiyidan-tekneden olta ile balik avciligi da yapilmaktadir. Busporlardan yüzme, sörf, su kayagi ve parasüt ile bunlarin disinda denizbisikleti, muz kayak gibi rekreaktif amaçli faaliyetler daha çokyerlesimlerin, hatta turistik tesislerin, ya da halkin yogun olarakkullandigi plajlarin bulundugu koylarda daha çok yapilmaktadir.
Su alti dalma konusunda özel dalma alanlari saptanmakta ve gruplarhalinde bu alanlara turlar düzenlenerek, izlemek amaciyla denetimlidalislar yapilmaktadir. Bunun için eski batik gemi, anfora ya da fokbaligi,mercan kayaliklari gibi dogal özellikler tasiyan alanlarbulunmaktadir.
Ulaşım:
Karayolu
Aydin ili konumu nedeniyle ilk çaglardan beri önemli yollarin geçtigibir yöre olmustur. Günümüzde de E 24 Aydin-Denizli ve Aydin-Izmirkarayolu, yük ve yolcu trafiginin yogun oldugu yollardir. Yapimitamamlanma asamasinda olan herbiri Aydin-Izmir otoyolu, üçer seritleri,viyadükleri ve 3000 m uzunlugundaki tünelleri ile kara ulasiminda dahakisa, daha güvenli ve hizli akisi saglayacak, örnek bir bayindirlikhizmeti sunmaktadir. Otoyol, basta turizm ve ulastirma olmak üzere,yöre ekonomisi her alanda büyük katkilar saglayacaktir.
Aydin ilinin en önemli turizm potansiyeline sahip olan Kusadasiilçesini çevredeki il ve ilçelere baglayan yapimi ve bakimikarayollarinin sorumluluguna giren üç anayol vardir. Bu yollarKusadasi-Selçuk, Kusadasi-Söke, Kusadasi-Söke ayrimi-Davutlaryollaridir.
Aydin ilinde toplam devlet yolu uzunlugu ise 3790 km’dir. 3.790 km’likköy yolunun 724 km’si asfalt, 1.484 km stabilize, 1.930 km’si tesfiye,622 km’si ise ham yoldur.
Demiryolu
Aydin ilini bati-dogu dogrultusunda kateden demiryolu üzerinde Söke,Germencik, Incirliova, Aydin Merkez, Kösk, Sultanhisar, Nazilli,Kuyucak ve Buharkent ilçeleri bulunmaktadir. Aydin il hudutlaridahilinde toplam demiryolu uzunlugu Söke-Buharkent arasi 134.6 km’dir.Bunun 169 adedi serbest hemzemin geçit, kalan 9 adedi bekçili/bariyerlihemzemin geçittir. Il dahilinde sadece Kuyucak-Horsunlu istasyonlariarasinda 34.20 uzunlugunda bir adet tünel vardir. Izmir-Aydin-Kuyucakarasinda hizli tren projesi ile demiryolu isletmeciligi daha modernhale gelecektir.
Denizyolu
Ilin tek limani Kusadasi limanidir. Güvercinada mendiregininyapilmasiyla korunakli hale gelmistir. Limanin rihtim uzunlugu 971metre, su derinligi ise 15 metredir. Limanin gemi kabul kapasitesi6’dir. Kusadasi limani Türkiye’de denizyolu ile en fazla giris-çikisyapilan limandir.
Ilçede ayrica bir yat limani mevcut olup, 1.150 metre iç rihtimuzunlugu, 630 adet yat kapasitesi ile yerli ve yabanci turistlerehizmet vermektedir.
Ege adalarinda turistik ring yaparak Efes turu için günü birlik yabanciturist getiren yolcu gemileri, yatlar ve motorlarin yanisira,feribotlarla da Kusadasi-Sisam seferleri devamli yapilmaktadir.
Havayolu
1.435 metre pist uzunlugu olan Aydin-Çildir (Stool tip) havaalani1990-1993 arasinda tamamlanmistir. Yalnizca pervaneli uçaklarininis-kalkis yapabilmesine uygun olup, ilin hava ulasimi için IzmirAdnan Menderes Havalimanindan da yararlanilmaktadir
Konu: Aydın İli Tarihçesi Özellikleri (Okunma sayısı 978 defa)
Ekim 05, 2008, 01:09:17 ÖS
Resimlerle Şarkılar