Çerkez Ethem'i az çok bilirsiniz. Kurtuluş Savaşı sırasında Kuvay-iSeyyare gezici çete şeklindeki birlikleriyle iç isyanlarınbastırılmasında ve muharebelerde büyük başarısıyla Kurtuluş Savaşınınkutsal davasına hizmet etmiş birisidir. Ve lakin Çerkez Ethem MustafaKemal'in Milli Meclis'inin Düzenli Ordu kurma kararına karşı çıkmış,Düzenli Orduya tabii olmak istememiş, Kurtuluş Savaşının başına geçmekistemiştir. Fikirsel olarak İttihatçıların Bolşevik kanadındadır. YeşilOrdu adlı Bolşevizm özentisi harekatın içinde olmuştur.

Hizmetlerine karşı, hırsi ve Mustafa Kemal ile ortaklaşamayan siyasigörüşleri neticesinde en son raddede bütün uyarılara rağmenbaşıbozukluğa devam edince İnönü tarafından bertaraf edilmiştir. ÇerkezEthem yenilince daha önce karşısında savaştığı Yunan Ordusuna katılmış,iltica etmiştir. Yani vatana hizmeti oraya kadardır, ondan sonra vatanaihanet vardır. Bazı sitelerde Çerkez Ethem'i büyük kahraman göstermetelaşını gördüğüm için böyle bir başlık açıyorum. Hakikatlersaklanamasın diye. Dostumuzu düşmanımızı bilelim. Kimsenin vatanahizmetini unutmayız ama vatana ihanetini de unutmayalım. İşte Gazi'nin Büyük Nutuk'unda Çerkez Ethem'le ilgili pasaj:


Kemal Atatürk demiş ki:
Çerkez Ethem ve kardeşlerinin ilk defa dikkati çekmeye başlayan bazı tavır ve davranışları

Efendiler, bu girişten sonra, Çerkez Ethem Bey ve kardeşlerinin, ilkdefa dikkati çekmeye başlayan bazı tavır ve davranışları hakkındayüksek hey'etinizi aydınlatmak isterim. Çerkez Ethem Bey, millî birmüfreze ile önce Anzavur'un takibinde ve sonra da Düzce isyanında,başarılı bazı hizmetler yapmış olduğu için, Yozgat'a gitmek üzereAnkara'ya çağrıldığı zaman, hemen herkesten iltifat ve takdirler gördü.
Şüphesiz, kendisini abartmalı bir tarzda beğenenler ve övenler debulunmuştur. Ethem Bey ve kardeşlerinin daha sonraki davranışları,gördükleri övücü muameleden mağrur olduklarını ve bazı hayallerekapıldıklarını gösteriyor.

Ethem Bey ve kardeşlerinden Tevfik Bey, Yozgat'ta, isyanı bastırmaklameşgul oldukları sırada, kendilerine yakın uzak ne kadar askerî vemillî komutanlarımız varsa, bunların rütbe ve mevkilerine değervermeksizin hepsine birer birer aşağılayıcı ve saldırgan davranışlardabulunmakta hiçbir sakınca görmemeye başladı. Ethem Bey'in şahsını,niteliğini ve değerini tanımayan komutanların çoğu, memleketin ateşiçinde bulunduğunu ve Ethem Bey'in abartmalı olarak işittiklerihizmetini düşünerek, mümkün olduğu kadar kendisiyle fazla çekişmedenkaçınmışlardı.

Bundan cür'et alan Ethem ve kardeşi Tevfik Bey'ler, Türk ordusundadeğerli hiçbir subay ve komutan bulunmadığı ve kendilerinin herkestenüstün birer kahraman oldukları zannına kapılmışlar ve bu zanlarınıaçıktan açığa pervasızca herkese söylemekten çekinmemeye başlamışlardı.Doğrudan doğruya valilere ve herkese emirler veriyorlar ve emirlerininyerine getirilmemesi halinde idam edilecekleri gözdağını daekliyorlardı.

Ethem Bey, Ankara ve Ankara'daki hükûmet üzerinde bile otorite kurmadenemesinde bulunmuştur. Sözde, Yozgat isyanı, Yozgat'ın bağlıbulunduğu Ankara valisinin kötü idaresinden çıkmış; bundan dolayıisyana sebep olanlar için uyguladığı cezayı, ki o ceza asılarak idamdı,Ankara valisi için de olay yerinde doğrudan doğruya kendisi uygulamayakarar vermişti.

Yozgat'a gönderilmesini istediği Ankara valisi, Millî Mücadele'defevkalâde hizmet etmiş, yararlık göstermiş ve göstermekte olan YahyaGalip Bey'di. Yahya Galip Bey'in, hizmeti özellikle bizce takdiredilmiş pek gerekli ve yararlı bir zat olduğu biliniyordu. İşte böylebir zatı, kendi eline, idam sehpasına vermeye bizi mecbur etmekle enbüyük otorite ve etkiyi kazanabileceğini düşünmüştü.

Elbette Yahya Galip Bey'i veremezdik ve vermedik. Ethem ve kardeşleribu konu üzerinde fazla ısrar edemediler. Fakat Yozgat'ta, özelliklemilletvekillerine: «Ankara'ya dönüşümde Büyük Millet Meclisi Başkanı'nıMeclis önünde asacağım» yollu boşboğazlıkları duyulmuştur. Yozgatmilletvekili Süleyman Sırrı Bey de bu boşboğazlığı işitenlerdendir.

Biz, bütün duyup öğrendiklerimize rağmen bu «kardeşleri» daimayararlanabileceğimiz bir durumda bulundurmak yolunu tercih ettik. Busebeple kendilerini idare ettik. Yozgat'tan sonra Ankara üzerindenKütahya bölgesine gönderdik. Bu konuya tekrar dönmek üzere, sözü asılkonumuz olan Yeşilordu'ya getireceğim.

Bilginize sunmuştum ki, her yerde, Yeşilordu teşkilâtını benim adımakuruyorlardı. Şahsen tanıdığım kimselerden birinin, Erzurumlu NazımNazmi Bey'in, görevli bulunduğu Malatya'dan gönderdiği bir mektupta,Yeşilordu teşkilâtının beni sevindirecek biçimde genişletilmesineçalışıldığı bildiriliyordu.

Bu haberden uyanarak, bu gizli dernek hakkında araştırmalar yaptım. Buderneğin nitelik bakımından zararlı bir şekil aldığı görüşüne vardım.Hemen kapatılması gerektiğini düşündüm. Bu konuda tanıdığım arkadaşlarıaydınlattım. Görüşümü söyledim. Onlar da gereğini yerine getirdiler.Fakat, Genel Sekreter olan Hakkı Behiç Bey, derneğin kapatılması ileilgili teklifimin yerine getirilmesinin mümkün olmadığını söyledi.

Ben, kapattırırım, dedim. Bunun da imkânsız olduğunu, çünkü, durumuntahminden daha büyük ve daha güçlü olduğunu ve bu derneği kurmuşolanların sonuna kadar maksatlarından ayrılmayacakları hususundabirbirlerine söz vermiş olduklarını kendine has bir tavırla söyledi.

Olaylar gösterdi ki, biz bu gizli derneğin faaliyetine son vermeyeçalıştığımız halde, tam olarak başaramadık. Reşit, Ethem ve Tevfikkardeşler başta olmak üzere, dernek ileri gelenlerinden bir kısmı budefa faaliyetlerine yıkıcı yönde ve bize karşı olarak devametmişlerdir. Eskişehir'de çıkarttıkları «Yeni Dünya» gazetesi ile de,düşünce ve maksatlarını saldırgan bir şekilde yayınlatıyorlardı.