Elektronik harp sistemleri, silahlı kuvvetlerin bir kriz anında düşman kuvvetlerine karşı kullanabileceği en etkili silahlarından biridir. Bu özelliği nedeni ile ülke savunmasında kullanılan silah sistemlerinin ayrılmaz bir parçası konumundadır.

Elektronik harp faaliyeti, barış zamanında istihbarat bilgilerinin toplanması ile başlayan ve savaş zamanında düşman silah sistemlerinin etkisiz hale getirilmesi ile ülkelerin silahlı kuvvetlerini beklenen zafere ulaştıran bir sürecin en önemli unsurlarındandır. Bu özelliği ile ülkelerin Milli Savunma Doktrini içinde önemli bir yere sahiptir.

Elektronik harp sistemleri günümüz dünyasında, ülkelerin silahlı kuvvetleri tarafından; pasif veya aktif, koruyucu veya elektronik saldırı amaçları ile kullanılabilen; kara, hava ve deniz platformlarındaki saldırı ve savunma silah sistemlerinin etkinliğini artıran en önemli sistemlerdir.


Elektronik Harp Faaliyetleri Süreci

Elektronik harp faaliyetleri süreci barış ve savaş zamanı olmak üzere iki durumda incelenebilir.

Barış zamanı elektronik harp faaliyetleri:

Potansiyel tehdit bölgelerindeki silah sistemlerinin özelliklerini, zayıf ve kuvvetli yönlerini tespit amacı ile bilgi toplama (İstihbarat),
Elde edilen bilgilerin ve hatta mümkünse fiziki olarak temin edilen silah sistemlerinin analizi (Bilgi kıymetlendirme),
Kriz anında, savunma ve/veya saldırı amacıyla kullanılacak silah sistemlerimizin bu bilgiler ışığında yeniden programlanması; özellikle muhtemel saldırılara maruz kalma tehdidi altındaki platformlarda (Uçak, gemi, tank, helikopter vb.) bulunan koruyucu elektronik harp sistemlerinin bu maksatla programlanması (Tehdit kütüphanelerinin hazırlanması),
Tehdit silah sistemlerine karşı geliştirilen elektronik harp sistemlerinin harekat planlarına uygun senaryolar altında, tehditlere karşı etkinliğinin denenmesi (bilgisayar benzetimleri, tatbikatlar, test alanlarında gerçek tehditlere karşı denemeler vb.) ve eldeki bilgiler ile en etkili elektronik harp tekniğinin tespit edilmesi (Teknik Geliştirme),
Yeni elde edilen istihbarat bilgileri ve yeni geliştirilen sistemler ile daha etkin senaryoların ve bu senaryolara uygun yeni tekniklerin geliştirilmesi, gerekiyorsa gelişen teknoloji ile yeni sistemlerin tasarlanmasıdır.

Şekil-1. Barış Zamanı Elektronik Harp Faaliyetleri
Savaş zamanı elektronik harp faaliyetleri:

Barış zamanı boyunca geliştirilmiş elektronik harp sistemlerinin kullanılması,
Bu sistemlerin etkinliğinin tespit edilmesi,
Barış zamanı elde edilemeyen tehdit silah bilgilerinin savaş sırasında elde edilmesine çalışılması ve elde edilen yeni istihbarat bilgileriyle mevcut tehdit kütüphanelerinin güncellenmesi ve/veya yenilenmesi,
Yeni elde edilen bilgiler ile elektronik harp sistemlerinin etkinliğinin artırılması ve kullanıma alınması
olarak özetlenebilir.


Şekil-2. Savaş Zamanı Elektronik Harp Faaliyetleri

Elektronik harp faaliyetleri, sürekli devam eden ve hatta savaş sırasında yeni elde edilen bilgiler ile etkinliği artırılarak kullanılan bir süreçtir.

Bu nedenlerden ötürü, herhangi bir kriz bölgesine öncelikle elektronik harp sistemleri gönderilmekte, bölgede mevcut, bilinen silah sistemlerine ait bilgiler ve var ise yeni veriler toplanmaktadır. Toplanan veriler ülkelerin elektronik harp veri bankalarında bulunan bilgiler ile karşılaştırılarak, düşman kuvvetlerinin etkisiz hale getirilmesi için yapılacak harekat sırasında en az kayıpla en çok etkinliği sağlayıcı önlemler alınmaktadır. Örneğin Bosna-Hersek veya Kosova krizi sırasında NATO güçleri, harekat öncesinde, hasım tarafın bölgedeki silah sistemlerini tanımak ve eldeki istihbarat bilgileri ile karşılaştırmak amacı ile öncelikle elektronik harp sistemleri ile veri toplamıştır. Bu faaliyetler, harekata katılan her ülke tarafından büyük bir gizlilikle sürdürülmüş ve elde edilen bilgiler, mevcut istihbarat bilgileri ile karşılaştırıldıktan sonra, harekat hazırlıkları sırasında kullanılmıştır. Bir diğer örnek, Körfez Krizi sırasında, müttefik kuvvetlerin yığınaklanma safhasında (desert shield) Irak'ın silah sistemlerini Körfez bölgesinde elektronik olarak dinlemek suretiyle elde ettikleri istihbaratla kendi sistemlerinde gerekli program değişikliklerini yapması ve böylelikle Irak'ın silah sistemlerini elektronik harp sistemleri ile (elektronik karıştırma uygulayarak) bastırması ve daha sonra harekata başlamasıdır. Bunun sonucunda muazzam bir silah gücüne sahip Irak, bu sistemlerini kullanamamış, müttefikler sıcak savaş esnasında birbirleriyle görüşüp, emir ve raporlarını gönderirlerken, Irak kendi kuvvetleri üzerinde komuta kontrolu kaybetmiş ve yenilmiştir. Irak silah sistemleri hakkında elektronik istihbarat yapmak ve bu istihbarata dayanarak ABD sistemlerinde gerekli program düzeltmelerini gerçekleştirmek için ABD'den 4000'den fazla şirket mühendisi Körfez bölgesine giderek destek vermiştir.

Milli Elektronik Harp Yaklaşımı

Elektronik harp faaliyetleri sürecinin son aşamasında bulunan elektronik harp sistemlerinin, mevcut ve muhtemel tehditlere karşı etkili olabilmesi için tamamen Milli İhtiyaçlar doğrultusunda milli olarak tanımlanması, geliştirilmesi, etkinliğinin denenmesi ve kullanılması gerekmektedir. Bunun aksinin doğru olmayacağı, elektronik harbin kaynağının Milli istihbarat bilgilerine dayanması ve bu bilgilerin ancak Milli olarak sağlanabilmesinden kaynaklanmaktadır. Bu nedenle ülkelerin kendi imkan ve kabiliyetleri ile başbaşa kaldıkları yegane konulardan bir tanesi Milli elektronik harp faaliyetleridir. Bu konudaki örnekler, gelişmiş ülkelerde yürütülen elektronik harp programlarıdır. Gelişmiş ülkelerdeki elektronik harp programları incelendiğinde, her ülkenin kendi coğrafyasına ve milli ihtiyaçlarına uygun projeleri, milli firma ve kuruluşları tarafından geliştirilecek şekilde desteklediği, bu projeler sonucunda elde edilen sistemlerin ise ülkelerin milli politika ve savunma stratejilerine uygun olduğu görülmektedir. Bu nedenle, bugün pazarda elektronik harp sistemleri konusunda ülkelerin ihtiyacı olabilecek alt sistemler (almaç, göndermeç vb.) ve sensörler bulunabilmekte ancak, tüm ülkelerin ihtiyacına cevap verebilecek jenerik elektronik harp sistemleri bulunmamaktadır.

Günümüz dünyasında yeni geliştirilen elektronik harp sistemleri, oldukça karmaşık ve yüksek teknoloji içeren sistemler olup, özellikle "Bilgi Savaşı" kavramının gelişmesi ile birlikte, mevcut teknolojik imkanlarla, kullanıcının yabancılardan satın alıp kullandığı bu tür sistemlerin satıcı ülkelerce belirlenmiş bazı tehditlere karşı etkin olamaması mümkündür. Bu şekilde tedarik edilen elektronik harp sistemlerinin sınırlandırılmış kabiliyetlere sahip olması, bu kabiliyetlerin bir kriz ortamında daha da sınırlandırılması veya iş görmez hale getirilmesi mümkün olabilecektir.

Bu nedenlerden ötürü, özellikle yakın gelecekte ihtiyaç duyulacak ve temin edilmesi zorunlu olan gelişmiş elektronik harp sistemlerinin "Tam Bağımsız" olarak kullanılabilmesi ancak Milli olarak geliştirilmesi ile mümkün olacaktır.

Milli Elektronik Harp Sistemleri Geliştirme Yaklaşımı

Ülkemiz bulunduğu bölge itibari ile çok ve çeşitli tehditlere maruzdur. Ayrıca bu tehditlere karşı oluşturulmuş milli savunma politikalarımız bazı hallerde büyük devletlerin politikaları ile örtüşmemekte, bu gerçek ülkemizin güvenliği açısından kritik bir durum arzetmektedir. Ancak bir diğer yönden bakıldığında, bugün için gelişmiş ülkelerin birçoğunun sahip oldukları teknolojileri harp sanayiine borçlu oldukları görülmektedir. Bu itibarla Milli harp sanayiinin geliştirilmesi ki elektronik harp bunlardan bir tanesi ve en önemlilerinden birisidir; ülkemizin teknolojik birikimine ve ekonomisine büyük katkıları olacak bir alandır.

Milli elektronik harp sistemleri geliştirme çalışmaları öncelikle, Silahlı Kuvvetlerimizin ihtiyacı olan elektronik harp sistemlerinin kullanım konsepti ve teknik özelliklerinin belirlenmesiyle başlamalı, daha sonra cihaz ve/veya sistemlerin tasarlanıp üretilmesi gerçekleştirilmelidir.

Tarif edilen elektronik harp sisteminin geliştirilmesi sırasında kullanılması gereken altyapılar şunlardır:
1. Mühendislik altyapısı: İhtiyaç olarak belirtilen sistemin tamamının veya kritik teknoloji içeren sistemlerinin ülkemizde tasarlanması ve geliştirilmesi hedeflenmelidir. Bu amaçla gerekli yatırımların ülke içinde yapılması, belirli bir amaçla kurulmuş olan Milli test laboratuvarları ve programlama merkezleri gibi var olan kaynakların sayısının arttırılması ve kullanım kolaylıkları getirilmesi planlanmalıdır.

2. Bilgi birikimi: Ülkemizde çeşitli merkezlerde bulunan bilgi birikiminin olabildiğince kullanılması hedeflenmelidir. Doğrudan bu konuda veya benzeri konularda araştırmaları ve/veya ürünü bulunan firmalar, TÜBİTAK ve benzeri araştırma kuruluşları, üniversiteler ve bunlara bağlı araştırma kuruluşları kaynakları yeterince etüt edilmeli ve önceden yapılmış çalışmalar azami ölçüde değerlendirilmelidir.

3. Önceden yapılmış çalışma sonuçlarının değerlendirilmesi: Uluslararası organizasyonlar aracılığı ile (NATO kapsamında faaliyetlerde bulunan çalışma grupları, WEAG panelleri gibi) daha önce yapılmış çalışmalar değerlendirilmeli ve mümkünse sonuçları kullanılmalıdır. Bu konuda ülkemizde oldukça fazla kaynak bulunduğu değerlendirilmektedir. Ancak bu kaynakların, gizlilik kurallarına riayet edilerek, Milli kuruluşlar tarafından incelenme imkanı sağlanmalıdır.

4. Sorumlu bir milli ana yüklenici seçimi: Ülkemizde belirli sistemlerin tasarımı, geliştirilmesi ve testleri için kurulmuş bulunan Milli firmalarımız, kendi konularında faaliyet gösterebilmeleri ve teknoloji geliştirebilmeleri için, proje konularına göre bir tanesi Milli Ana Yüklenici, diğerleri alt yükleniciler olarak proje başlangıcında görevlendirilmelidir.

5. Acil durumlar için önlemler: İhtiyacın acil olması ve yurtdışı kaynaklardan tedarik edilmesi zorunlu sistemlerin fizibilite çalışmalarına Milli Kuruluş/Firma temsilcilerinin de davet edilmesi, satın alınacak sistemlerin birden fazla ürün arasından seçilmesi durumunda öncelikle bu sistemlerin bir ön çalışma kapsamında, gerekiyorsa, platform entegrasyon çalışmalarının yapılması ve test edilerek tedarikine gidilmesi yararlı olacaktır. Bu yolla satın alınacak sistemlerin tipik özellikleri ülkemizde kurulacak test alanlarında anlaşılmış olacak ve daha sağlıklı karar verme imkanı doğacaktır. Söz konusu testlere Milli firmaların da katılımına izin verilmesi, bu firmalara, benzer teknolojiler içeren sistemlerin performansı hakkında bilgi edinme imkanı sağlamış olacaktır.

Teknolojik Öncelikler

Elektronik harp sistemlerini oluşturan teknolojiler: Milli teknolojiler, Kritik teknolojiler ve Diğer teknolojiler olarak üç kategoride sınıflandırılabilir.

1. Milli Teknolojiler: Elektronik harp sistemlerinin etkinliği ile ilgili en önemli parametreleri içeren donanım ve yazılım parçalarının geliştirmesinde kullanılan teknolojiler milli olmalıdır. Bu sınıfta, bir elektronik harp sisteminin, karşı tedbir uygulayacağı silah/savunma sistemine ait bilinen parametrelerine karşı, kendi kullandığı; tehdide özel; optimize edilmiş parametreler, bunları gerçekleştirecek yazılım ve yazılımın üzerinde çalıştığı bazı özel donanım imkanları yeralmaktadır. Örneğin bir hava platformu elektronik taarruz (Airborne Electronic Attack) sisteminin, maruz kalacağı bilinen, yerden havaya radar güdümlü bir füze sistemini karıştırmak için kullanılan teknikler bu sınıfa girmektedir. Bu karıştırma tekniklerinin, Milli olarak elde edilen istihbarat bilgileri kullanılarak, Elektronik Harp Destek Merkezi olarak tanımlanabilecek bir merkezde geliştirilmiş, gerçek elektronik harp sistemi ile ve hatta gerçek tehdide karşı denenmiş ve etkili olduğu ispatlanmış olmalıdır. Bu nedenle tehdit parametreleri kullanılarak programlanan karıştırma teknikleri ve parametrelerinin Milli olarak geliştirilmesi gerekmektedir.

2. Kritik Teknolojiler: Elektronik harp sistemlerinin tasarımında belli bir işlevi yerine getirmek üzere tasarlanmış yazılım ve donanım parçaları bu sınıfa girmektedir. Bu teknolojilere mutlaka Milli Kuruluş(lar)/firma(lar) tarafından sahip olunması gerekir. Aksi takdirde bu teknolojiyi veren firma/ülke tarafından, elektronik harp sisteminin kabiliyetleri ve sınırlamaları biliniyor demektir. Elektronik harp sisteminde kullanılacak mikrodalga devrelerin, antenlerin tasarlanması, testi ve üretimi, bir yön bulma sisteminde kullanılan algoritma veya frekans atlamalı radyonun sentezör tasarımı ve üretimi kritik teknolojilere örnek olarak verilebilir. Özellikle elektronik harp sistemlerinde kullanılan bazı alt birimlerin satışı hususu, ülkelerin hükümet izinlerine bağlı olup, özgün teknoloji gerektiren birtakım cihaz veya yöntemler kontrollu olarak bir başka ülkeye verilebilmektedir.

3. Diğer Teknolojiler: Elektronik harp sistemini meydana getiren diğer unsurlar bu sınıfta sayılabilirler. Bu sınıfta yer alan teknolojiler daha çok ticari öneme sahip teknolojiler olup; sahip olunması durumunda sistemin gizliliği ve kritik bilgileri ile ilgili olmayıp daha çok uluslararası pazarlarda bulunması, birden fazla kaynaktan temin edilebiliyor olması, ikmal süresi, fiyatı gibi hususları ile önem arzetmektedir. Örneğin, kullanılan mikroişlemci ailesi (Pentium II, III ve çevre birimleri gibi), gösterge sürücüleri, ekranlar bu sınıfta sayılabilirler. Bu sınıftaki teknolojilere sahip olunması da arzu edilmekle birlikte daha çok ticari kaygılar ön plana çıkmaktadır. Örneğin yatırımın geri dönüş hızı, tüm dünya pazarlarında rekabet edebilme gibi.

Yukarıda üç madde altında sınıflandırılan teknolojilerden ilk ikisi, Milli Teknolojiler ve Kritik teknolojiler, elektronik harp sistemlerinin geliştirilmesinde çok önemli rol oynamaktadır.

Tedarik Yöntemleri

Elektronik harp sistemlerinin tedarikinde öncelik, elektronik harp sistemlerinin milli olarak geliştirilmesi yönünde olmalıdır. Kısıtlı bütçeler ile tüm kritik teknolojilere, tasarım/üretim ve geliştirme imkanlarına hemen sahip olmanın imkansızlığı herkes tarafından bilinmektedir. Ancak amaç bir ve tek olmalıdır "Milli Olarak Geliştirilmiş Elektronik Harp Sistemleri". İhtiyaçlara ve önceliklere göre yakın ve uzun vadede kazanılması arzu edilen imkanlar açısından değerlendirildiğinde, Milli olarak geliştirme (Özgün Tasarım) veya koşullar nedeni ile bunun mümkün olmadığı durumda bir sonraki sistemde özgün tasarım kullanma imkanını kazanmayı hedefleyen bir lisans transferi ile kazanım yöntemleri en uygun tedarik yöntemleri olarak karşımıza çıkmaktadır. Bunların dışındaki yöntemler, Milli elektronik harp sistemlerinin tedarikine bir anlamda engel teşkil edecek yöntemler olarak karşımıza çıkmaktadır.

1. Milli Geliştirme / Özgün Tasarım

Öncelikli olarak Milli olarak geliştirme ve özgün tasarım yönteminin uygulanabilirliği değerlendirilmelidir. Bu değerlendirmede:

Ülke savunmasındaki kritikliği ve Milli olma zorunluluğu
İhtiyacın aciliyeti,
Ülkemizde bulunan imkanlar ile temin edilebilirliği,
Sahip olunacak teknolojinin tekrar kullanılabilirliği, gibi hususlar göz önüne alınmalıdır.
2. Teknoloji Transferi
İhtiyacı hissedilen elektronik harp sistemi teknolojisinin ülkemizde bulunmaması ve kritik bir teknoloji içeriyor olması durumunda Lisans transferi programları ile bu teknolojilerin kazanılması hedeflenmelidir. Ancak bu amaçla yapılan teknoloji transferi programlarının sonucunda ülkemize ne kazandırıldığının irdelenmesi gerekmektedir. Ülke kaynaklarının israfının önlenmesi için, aynı konuda birden çok teknoloji transferi programına meydan verilmemelidir.

ASELSAN, kurulduğu günden bu yana özgün teknoloji üreterek veya teknoloji transfer ederek birçok program yürütmüş bir Kuruluş olup, bu açıdan ülkemize iyi bir örnek teşkil etmektedir. Örneğin, ASELSAN ilk büyük cihaz üretimi olan 4600 serisi taktik telsiz projesine teknoloji transfer ederek başlamış, daha sonra yeni nesil sentezörlü telsiz ailesi, frekans atlamalı telsiz, trunk telsiz sistemi gibi birçok ürünü kendi özgün tasarım kabiliyeti ve teknolojisi ile geliştirmiştir. ASELSAN tarafından geliştirilen çok sayıda ve değişik amaçlı elektronik harp sistemleri ise tamamen Milli olarak özgün tasarım yolu ile ülkemize kazandırılmıştır.

ASELSAN Elektronik Harp Sistemleri Çalışmaları

ASELSAN'da Elektronik harp sistemleri geliştirme çalışmaları 1980'li yıllarda başlamıştır. Geçen 20 yıl boyunca ASELSAN kendi özgün tasarımları ile birçok kara ve hava platformu elektronik harp sistemi tasarımı, geliştirmesi ve üretimi yapmış, bu sistemler gerçek ortamlarda denenmiş ve başarılı olmuştur. Bu anlamda ASELSAN kendi teknolojisini kendisi yaratmış ve bunu ispat etmiştir.

ASELSAN tarafından sahip olunan Milli ve Kritik teknolojiler ile geliştirilmiş veya geliştirilmekte olan elektronik harp sistemleri:

Haberleşme Elektronik harp dinleme ve kestirme sistemleri (Elektronik Destek Sistemleri),
HF, VHF, UHF bantlarında çeşitli Haberleşme Elektronik Karşı Tedbir (Karıştırıcı) sistemleri (Elektronik Taarruz sistemleri),
İstihbarat amaçlı, ELINT, COMINT ve SIGINT sistemleri,
adar Elektronik Harp (Elektronik Destek ve Elektronik Taarruz) Sistemleri,
Hava platformu kendini koruma elektronik harp sistemleri,
olarak sınıflandırılabilir. ASELSAN tarafından geliştirilen elektronik harp sistemlerinde mevcut teknolojiler:
COMINT ve ELINT sistemlerinde kullanılan, yön bulma, yer bulma, radar ayrıştırma/izleme, radar tanıma algoritmaları, bu algoritmaların üzerinde çalıştığı uygulamaya özel donanımlar,
Karıştırıcı sistemlerinde kullanılan teknik jeneratörü yazılımı ve uygulamaya özel donanım tasarımı, geliştirmesi, test teknolojileri
HF, VHF, UHF, mikrodalga frekanslarında mikrodalga devre ve anten tasarım, paketleme, üretim ve ölçüm teknolojileri
Yüksek performanslı mikroişlemci ve işaret işleme devreleri ve birimleri tasarım, üretim ve test teknolojileri
Hava platformu elektronik harp sistemleri paketleme ve çevre koşullarına dayanıklı tasarım, entegrasyon ve test teknolojileri (sıcak, soğuk, vibrasyon, EMC vb.)
Radar tehditlerine karşı elektronik harp sistemlerinin performans ölçümlerinde kullanılan simülator ve test teknolojileri,
olarak sınıflandırılabilir.
Sonuç

Elektronik harp sistemlerinin Milli imkanlar ile geliştirilmesi, ülke kaynaklarının bu amaçla organize ve seferber edilmesi ile mümkün olacaktır. Hedef, Milli ve Kritik teknolojilerin ülkemize kazandırılması, bu amaçla mevcut ve muhtemel elektronik harp sistemleri projelerinin organize edilmesi olmalıdır. Ülkemiz bu yöntemle yapılacak teknoloji yatırımları ve oluşan bilgi birikimi ile, etkinliği yüksek, değişen tehditlere ve koşullara karşı bağımsız olarak, sadece Milli kaynaklar kullanılarak tasarımı ve imalatı yapılan elektronik harp sistemlerine sahip olabilecektir.

ASELSAN, Elektronik harp sistemleri geliştirme faaliyetlerine bu bilinç ile yola çıkarak başlamış ve tamamen Milli imkanları kullanarak, bugüne kadar 11 değişik elektronik harp sistemi geliştirmiştir. Bu sistemler halen Silahlı Kuvvetlerimiz tarafından kullanılmaktadır. Bugün ASELSAN, kendi geliştirdiği teknolojileri kullanarak, birçok kritik elektronik harp sistemi geliştirme çalışmalarına devam etmekte olup, Silahlı Kuvvetlerimizin ihtiyacı olan elektronik harp sistemlerinin, Milli olarak geliştirilmesine imkan sağlayacak çeşitli kritik teknoloji alanlarına, proje bütçelerinin müsaade ettiği ölçüde, yatırımlarını sürdürmektedir.


Hayrullah YILDIZ