Günümüz toplumlarında gençlerin durumuincelenince ortaya sağlıksız ve dengesiz bir tablo çıkar: Kararsızlık,güvensizlik, endişe, sinirlilik, ani tepkiler, coşku, öfke, fevri vedüşüncesiz davranışlar, kolayca sevinip kolayca üzüntüye kapılma, içekapanma, egoistlik.
Gençlik dönemi benlik algısının ön plana çıktığı bir dönemdir. Gençinsan kimi zaman kendisinin hiçbir değeri olmadığını, sıradan bir insanolduğunu, kimi zamansa üstün bir kişilik olduğunu düşünür. En önemlikonusu ve düşüncesi kendisidir. Düşünceleri çoğunlukla kendimerkezlidir. Bu dönemde dengeli kişilik anlamına gelen,duygu-düşünce-davranış uyumu verimli biçimde ortaya konamayabilir.
Gençlerin bir kısmı bu dönemde düşler kurar, hayallere dalar;kendini büyük işler başaran biri, keşifler yapan bir bilim adamı,hayran kitleleri olan bir sinema oyuncusu veya sporcu, insanlarınyaşamını kurtaran çok başarılı bir doktor, büyük bir devlet adamı veyastar olarak hayal edebilir.
Aileler,açısından bakıldığında da durum endişe vericidir:Ebeveynlerin çoğu, çocukları büyüdükçe beliren terslenmelere,kaprislereve öfke nöbetlerine bir anlam veremezler. Artık çocukları hiçbir şeyibeğenmemekte, arkadaşça yaklaşımlarına bile ters karşılık vermekte, herşeye aşırı ve sert tepki göstermektedir. Bazı anne babalar ise ensempatik yaklaşıma bile sırtını dönen, sert tavır gördüğünde ise dahada çıldıran gence nasıl davranacaklarını şaşırır, ne yapmalarıgerektiğini bilemezler.
Yeni yetişen gencin kendilerine cephe aldığını hatta öfke duyduğunuhisseden anne babalar bundan tedirgin olurlar. Tüm girişimleri olumsuzsonuçlanır. Bunun devamında genç ile anne baba arasındaki bağlantıkopar ve karşılıklı kavga ve tartışmalar başlar.
Genç insanın söz dinlemeyişleri, asi tavırları anne babayı çaresizduruma sokar. Kimi zaman öfkeyle kapıyı çarpıp çıkan genç, daha aradanfazla bir zaman geçmeden hiçbir şey olmamış gibi neşesi yerinde olarakeve dönebilir. Annesinden kendisine sevdiği yemeği hazırlamasınıisteyip, küçük kardeşine espriler yapabilir. Bunlar elbette ki çokdengeli tavırlar değildir. Odasına kapanıp müziğin sesini sonuna kadaraçar. Daha 10 dakika önce kapının önünde ayrıldığı arkadaşıylatelefonda bir saate yakın konuşur. Başka bir zaman televizyonseyrederken ertesi günkü sınavı kendisine hatırlatılınca kendisininbunu zaten bildiğini ve dersine çalışıp bitirdiğini söyler. Fakat buuyarıya çok tepkili olduğu bellidir.
Annesinden babasından öğrenecek bir şeyi olmadığı kanısındadır.Dahası her fırsatta annesini babasını tenkit eder. Onları kendideyimiyle eski veya geri kafalı bulur, zevkleriyle alay eder. “Banaböyle diyorsunuz ama ona bakılırsa siz de şöyle yapıyorsunuz” mantığınısürekli dile getirir. Saygıdan, hürmetten uzak, düşüncesizce sözlersarf eder. Kimi zaman da sırf onları kızdırmak ve inat amaçlı sözlerortaya atar. Örneğin, belki yapacağından değildir ama bir yerden sonraokulu bırakacağını, arkadaşlarıyla müzik grubu kuracağını söyler. Veyababasının siyasi görüşlerine muhalif görüşleri savunur, hararetletartışır, hiç ilgisi olmadığı halde, tutmadığı partiyi tutar gibigörünür. Farklı bir görüşü savunması elbette yanlış değildir, yanlışolan bunu yapma amacıdır. Tamamen terslik yapmak ve inatlaşmak içinböyle bir tavra girer.
Bazen gençlerin bu tavırları yalnızca ailelerine yöneliktir. Gencindışarıda son derece çekingen ve mahcup bir tavır içinde olup, evde bukadar ters, sinirli ve tepkili olması ebeveyni şaşırtır. Hattaçevrelerinden gençle ilgili olumlu sözler duyduklarında ailesinin buşaşkınlığı daha da artar.
Gençler ebeveynlerine, arkadaşlarının veya tanıdıklarının annebabasını örnek gösterirler, onların tutumundan memnun olmadıklarınısöyleyip, yakınırlar. Özellikle eve arkadaşları geldiğinde böyle birtavır içine girer, annelerinin veya babalarının yanlarına gelmesinekızarlar. Ebeveynleri arkadaşlarına sevecen bile davransa, gidincehemen onlara çıkışırlar. Bazıları evde istenmediklerini düşünür ve biran önce ayrı bir evde yaşamanın hayalini kurarlar. Kendisinineleştiriye tahammülü yoktur ama anne babasını acımasızca eleştirir.Onların yaptıkları her şeyi olumsuz algılar ve kısıtlamalarını abartılıdeğerlendirir. Sürekli haksızlığa uğradığını, kimsenin kendisinianlamadığını düşünür. Bu dönemde arkadaş seçimine karışıldığı takdirdeciddi çatışmalar yaşanır. Bu anlatılanlardan da anlaşıldığı üzere budönemde genelde gençler çok sorunlu bir yapı sergilerler.
Psikolog Orhan Gümüşel 12-21 yaşlar arası kabul edilen bu gençlik döneminde ortaya çıkabilecek sorunları şöyle sıralamaktadır
• Tik ve kaygı bozuklukları (Strese bağlı, şiddetlenerek veya hafifleyerek aynı belirtilerle devam edebilir)
• Korkular, ayrılma kaygısı (Bunlar yetişkinlikte bağımlı kişilik, depresyon, panik bozukluk ve obsesif-kompülsif bozukluk tabloları şeklinde ortaya çıkabilir)
• Zeka geriliği veya özel öğrenme bozuklukları gibi rahatsızlıklarınyansımaları ya da belirtileri olarak ortaya çıkabilecek sorunlar;ketlenme, içe kapanma, donukluk ve yavaşlık
• Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu veya çeşitli nedenleredayalı davranış bozukluğu yaşayan ergenlerde; saldırgan davranışlar,öfke kontrolünde sorunlar, antisosyal davranış yapılanması ve suçaeğilim
• Ergenin yaşam düzenini, kalitesini, zamansız, derinden veya süreklietkileyebilecek olayların olması da sorunlar doğurabilir (Doğalafetler, aileden birisinin vefatı, taşınma, sakatlanma, uzun sürelisağlık sorunları, ekonomik problemler)
• İçe kapanık ya da saldırgan, lakayt ya da çok hırslı kişiliközelliklerinin öne çıkması, dürtü kontrol sorunları, sosyalilişkilenmede güçlükler, uyum bozuklukları.
Gençlerin bu ruh hali normal karşılanmalı mıdır ?
Şayet önceki bölümde saydığımız tüm bu özellikler yetişkin bir kişidebir araya gelseydi, tereddüt etmeden o kişinin ruhsal durumunun bozukolduğunu, uyumsuz bir kişi olduğunu söyleyebilirdik. Ancak gençlikdöneminin ruh sağlığı kriterleri yetişkin dönemin kriterlerinden farklıkabul edilmektedir. Bu farklılığın nedeni, ruh sağlığı kavramınıngelişme dönemlerine göre belirlenen bir kavram olmasıdır. Bunu birörnekle açıklayalım: Oyuncak bebeği kırılan üç yaşındaki bir çocuğunağlaması, kendini yere atıp tepinmesi bu dönem için uzmanlarca doğalkarşılanan bir davranıştır. Aynı davranışı bir yetişkinin göstermesiise ruhsal dengesizlik işaretidir. Benzer şekilde gençlik dönemindesergilenen bazı davranışlar da bu dönem için normal sayılabilmektedir.Dolayısıyla değerlendirme yapılırken bu dönemin ortak özellikleridikkate alınarak değerlendirme yapılır.
Ancak arkadaşlar biz bu kitapta biraz daha farklı bir değerlendirmeyapıp sizlerden, önceki bölümde anlatılan ruh halini normalkarşılamamanızı isteyeceğiz. Elbette ki bu ruh hali uzmanlar tarafındanruhsal bir bozukluk olarak nitelendirilmiyor.
Ama anlatılanlardan da anlaşıldığı üzere bunun dengeli, sağlıklı birgörüntü vermediği açık. Şayet siz isterseniz gençlik döneminizi çokdengeli, mantıklı, aklı başında, huzurlu bir ruh haliyle geçirebilir,gençlerde yaygın olarak görülen bu ruh halini hiç yaşamayabilirsiniz.
Dilerseniz bütün bu anlatılan anormallikleri normal kabul edipbunları gençlik döneminin kimlik bunalımına verin ve siz de böyleyaşayın ya da isterseniz gençlik dönemini atlatana kadar beklemekyerine kendiniz için önemli kararlar alın ve bu ruh halini aşarak çokdaha üst bir kişiliğe, karaktere, ruh haline ulaşın. Bu konuda da seçimsize ait olacak. Biz bu kitapta size ruhunuzu eğitebileceğinizi,zenginleştirebileceğinizi, güçlendirebileceğinizi, ruh sağlığınızıkoruyarak dengeli bir insan haline gelebileceğinizi anlatıp bu konudayol göstermeyi amaçlıyoruz.
Konunun uzmanları bilimsel açıdan gençliğin içinde bulunduğu ruhhalini irdelemektedir. Ancak bizim amacımız; sizlere farklı bir bakışaçısı, farklı bir yol sunabilmek, böylece bir an önce olgun, dengeli,yetkin bir ruh haline sahip olabilmeniz için yollar göstermektir.