Haritalarda Yer şekillerinin Gösterilmesi
Haritalarda Kullanılan Çizim Yöntemleri
Yeryüzü şekillerini harita üzerine aktarmak için kullanılan yöntemler;
- Kabartma Yöntemi
Kabartma yöntemi ile yapılan haritalarda, yükseltiler belli oranda küçültülür.
Yer şekilleri kabartılarak gösterilir.
- Gölgelendirme Yöntemi
Gölgelendirme yönteminde, Güneş ışınlarının yer şekilleri üzerine 45derece açı ile geldiği kabul edilerek arazi yapısı gösterilir. Buyöntemde gölgelerin açık veya koyu oluşu arazinin eğimi hakkında bilgiverir.
Gölgelerin koyulaştığı yerlerde eğim azalır. Yer şekilleri ayrıntılıbir şekilde gösterilemediği için günümüzde yardımcı bir yöntem olarakkullanılır.
- Tarama Yöntemi
Tarama yöntemi ile yapılan haritalarda, yer şekilleri kısa, kalın, sıkya da ince, uzun, seyrek çizgilerle taranmış olarak gösterilir.
Eğim arttıkça taramaların boyları kısalır, sıklaşır ve kalınlığı artar.Eğimin az olduğu yerlerde ise taramalar uzar, seyrekleşir ve incelir.Taramanın yapılmadığı yerler ise düzlükleri göstermektedir.
Tarama yöntemi ile harita yapımının zor olması, yükselti, eğim bulmagibi hesaplamaların yapılamaması gibi nedenlerden dolayı bu yöntemgünümüzde kullanılmamaktadır.
- Renklendirme Yöntemi
Eşyükselti eğrileriyle birlikte kullanılan bu yöntemde yükselti vederinlik basamakları renklerle gösterilir. Fiziki haritalardayükseltiler genellikle, yeşil, sarı ve kahverenginin çeşitli tonları,derinlikler ise açıktan koyuya mavi rengin tonları ile gösterilir.
UYARI : Fiziki haritalarda kullanılan renkler, yer şekillerinigöstermez. Yükselti ve derinlik basamaklarını göstermek için kullanılır.
- İzohips (Eş yükselti) Eğrisi Yöntemi
Bu yöntemle yapılan haritalarda yer şekilleri izohipsler yardımıyla gösterilir.
İzohips (Eş yükselti) Eğrisi
Deniz seviyesinden aynı yükseklikteki noktaları birleştiren eğriye eşyükselti (izohips) eğrisi, aynı derinlikteki noktaları birleştireneğriye eş derinlik (izobath) eğrisi denir.
İzohips Aralığı (Eş Aralık)
İzohipsler haritaların ölçeğine uygun olarak belirlenen yükseltiaralıkları ile çizilir. Bu aralığa izohips aralığı ya da eş aralıkdenir.
İzohipslerin Özellikleri
İzohipsler iç içe kapalı eğrilerdir.
Her izohips, kendisinden daha yüksek izohipslerin çevresini dolaşır.
Dik yamaçlarda izohipsler sık geçer
Eğimin azaldığı yerlerde izohipsler seyrek geçer
Doruk nokta ya da üçgen ile gösterilir.
Çevresine göre çukurda kalan yerler yani çanaklar, içe doğru çizilen oklarla gösterilir.
UYARI : Kıyı çizgisinden 0 m eğrisi geçer. Her eğri, kendisinden dahayüksek izohipslerin çevresini dolaşır. İzohipslerin sıklaştığı yerlerdeeğim artar.
Haritalarda Yer şekillerinin Gösterilmesi
Yer şekillerinin gösteriminde en çok kullanılan yöntem izohips yöntemidir.
İzohips yöntemi ile yapılan haritalarda izohipslerin uzanışına göre,tepe, sırt, boyun, yamaç, vadi, delta gibi yer şekillerini haritaüstünde tanımlamak mümkündür.
Tepe : Bir doruk noktası ve onu çevreleyen yamaçlardan oluşmaktadır.
Sırt : İki akarsu vadisini birbirinden ayıran ve birbirine ters yöndeeğimli yüzeyleri birleştiren yeryüzü şeklidir. Sırtların üzeri düzolabileceği gibi keskin de olabilir.
Boyun : Birbirine ters yönde açılmış iki akarsu vadisinin en yüksek,iki doruk arasındaki alanın en alçak yerine boyun denir. Buralara belya da geçit de denir.
Yamaç : Yeryüzündeki eğimli yüzeylerdir.
Vadi : Akarsuyun açtığı, sürekli inişi bulunan, uzun, doğal oluktur.
Delta : Akarsuyun taşıdığı maddeleri denize ya da göle ulaştığı yerde biriktirmesi ile oluşan yeryüzü şeklidir.
UYARI : İzohipslerin "V" şeklini aldığı yerlerde, açık taraf akarsuakış yönünü gösterir. Akarsuların delta oluşturdukları yerlerde,izohipsler deniz veya göl yüzeyine doğru çıkıntı yapar.
İzohipsin "V" şeklini aldığı yerlerde yükselti "V" nin açık ucuna doğru artıyorsa sırt, sivri ucuna doğru artıyorsa vadi vardır.
Boyun olabilmesi için, karşılıklı iki tepe arasında, birbirine ters yönde uzanan iki akarsu vadisinin bulunması gerekir.
Profil Çıkartma
Topoğrafya yüzeyinin düşey düzlemde yaptığı ara kesite topoğrafik profil denir.
Haritalarda yeryüzü kuşbakışı olarak görüldüğü için profil, yer şekillerinin yandan görünüşü hakkında bilgi verir.
Profil eş yükselti eğrisi yöntemi ile yapılan haritalardan yararlanarak çizilir.
Harita Hesaplamaları
Gerçek Uzunluğu Hesaplama
Gerçek uzunluk, diğer bir deyişle arazi üzerindeki uzunluk,
Gerçek Uzunluk = Ölçek (Payda) * Harita Uzunluğu
formülü ile ya da doğru orantı kurularak hesaplanır.
Örnek : 1 / 850.000 ölçekli bir haritada A - B kentleri arası 8 cmölçülmüştür. Buna göre iki kent arasındaki kuş uçuşu uzaklık kaç km'dir?
Orantıyla Çözüm :
Ölçeğe göre, arazi üzerindeki 850.000 cm haritada 1 cm gösterilmiştir.
1 cm 850.000 cm'yi gösterdiğine göre
8 cm x cm'yi gösterir.
Konu: Harita Hesaplamalari (Okunma sayısı 788 defa)
Ocak 18, 2007, 02:23:26 ÖS
