• Kış uykusuna yatan canlıların vücudunda nasıl bir değişim başlar?
• Aylar süren uyku halinde canlılar, hiçbir ihtiyaçlarını karşılayamadıkları halde nasıl olur da hayatta kalırlar?
• Neden her canlı kış uykusuna yatmaya ihtiyaç duymaz?

Kış mev­si­mi bir­çok can­lı için ha­ya­tın ade­ta dur­du­ğu birdö­nem­dir. Kış bo­yun­ca ço­ğu bit­ki bü­yü­me­yi dur­du­rur.Ya­şam­la­rı­nı sür­dü­re­bil­me­le­ri için bu ge­rek­li birted­bir­dir. Sı­cak­kan­lı hay­van­lar için­se du­rum da­hafark­lı­dır. On­lar, bir an­lam­da ha­yat­la­rı­nı dur­du­rur­lar.

Sı­cak­kan­lı can­lı­lar, vü­cut sı­cak­lık­la­rı­nı bel­li birara­lık­ta tut­mak zo­run­da­dır­lar. An­cak vü­cut sı­cak­lı­ğı­nıko­ru­mak ol­duk­ça bü­yük bir so­run­dur çün­kü me­me­li hay­van­laror­tam sı­cak­lı­ğın­dan da­ha yük­sek bir vü­cut sı­cak­lı­ğı­nasa­hip­tir­ler. Bu yük­sek sı­cak­lı­ğı el­de ede­bil­mek için defaz­la­dan ener­ji­ye ih­ti­yaç­la­rı var­dır ve bu­nu an­cakyi­ye­cek­ler­den el­de ede­bi­lir­ler. Fa­kat kış mev­si­mihay­van­lar için yi­ye­ce­ğin en zor bu­lun­du­ğu mev­sim­dir. İş­te bune­den­le pek çok kuş tü­rü, Yü­ce Al­lah'ın il­ha­mı ile son­ba­har­dası­cak ik­li­min ya­şan­dı­ğı gü­ney böl­ge­le­ri­ne göç ede­rek buso­run­u çözerler. Kuş­lar gi­bi ba­zı bü­yük ot­çul me­me­lihay­van­lar da göç eder­ler. Ama ba­zı me­me­li­ler için bu tipyol­cu­luk­lar im­kan­sız­dır. Bu ne­den­le de ol­duk­ça fark­lı biryön­tem­le ken­di­le­ri­ni ko­ru­ma­ya ça­lı­şır­lar. Bu yön­tem,Al­lah’ın can­lı­la­rı ko­ru­mak için ya­rat­tı­ğı kış uy­ku­su­dur.

Aylar süren kış uykusu boyunca hayvanların bedenlerinde son derecedetaylı işlemler gerçekleşir. Tüm bunları canlıların kendilerininakletmeleri imkansızdır. Bu canlılara, bu hayranlık uyandırandavranışları alemleri yoktan var eden, sonsuz merhamet sahibi YüceAllah ilham etmektedir.

Kış Uy­ku­su Ne­dir?

Kış uy­ku­su, vü­cut sı­cak­lı­ğı­nın nor­ma­lin al­tı­na (ör­ne­ğin38oC'den 10oC'ye) düş­tü­ğü ve kalp atı­şı­nın ya­vaş­la­dı­ğı (4sa­ni­ye­de bir kalp atı­şı gi­bi) de­rin bir uy­ku ha­li­dir. Bu uy­kusı­ra­sın­da ba­zı hay­van­lar ne­re­dey­se na­bız­la­rı dur­muş gi­bigö­rü­nür­ler.

Kış Uy­ku­su Ener­ji Tü­ke­ti­mi­ni En Aza İn­di­rir

Ku­tup­lar­da ya­şa­yan can­lı­lar ka­lın kürk­le­re sa­hip­tir­ler, buon­la­rı so­ğuk­tan ko­rur. An­cak ba­zı kü­çük me­me­li­ler ka­lınkürk­le­ri ol­ma­sı­na rağ­men ça­buk ısı kay­be­der ve so­nuç ola­rakda be­sin­le­ri­ni hız­la yak­mak zo­run­da ka­lır­lar. Ay­rı­ca bucan­lı­la­rın sa­hip ola­bi­le­ce­ği kürk ka­lın­lı­ğı sı­nır­lı­dır.Bu ne­den­le söz ko­nu­su can­lı­lar vü­cut­la­rı­nı sı­cak tu­ta­cakko­vuk­la­ra, top­rak al­tın­da oluş­tur­duk­la­rı tü­nel­le­resı­ğı­nır­lar. Sı­cak bir me­ka­nın ya­nı­sı­ra be­si­ne deih­ti­yaç­la­rı var­dır. Ba­zı fa­re tür­le­ri bu­nun için yi­ye­ce­ğinbol ol­du­ğu dö­nem­ler­de vü­cut­la­rın­da yağ bi­rik­ti­rir­ler.An­cak özel­lik­le bö­cek­ler­le bes­le­nen can­lı­la­rın böy­le birim­ka­nı yok­tur ve ya­şa­ya­bil­mek için ener­ji tü­ke­ti­mi­ni en azain­dir­mek zo­run­da­dır­lar. Bu zor iş­le­mi ise, yal­nız­ca kışuy­ku­su sa­ye­sin­de ba­şara­bi­lir­ler.

Hay­van­lar Yaz Bo­yun­ca Kış İçin Ha­zır­lık Ya­par­lar

Kış uy­ku­su­na ya­tan hay­van­la­rın mu­ci­ze­vi dav­ra­nış­la­rın­danbi­ri, bü­tün yaz bo­yun­ca, san­ki kış için bir ha­zır­lıkyap­tık­la­rı­nın bi­lin­cin­dey­miş gi­bi ha­re­ket et­me­le­ri­dir.

Ha­zır­lık ola­rak, ön­ce­lik­le ken­di ki­lo­la­rı­nın iki ka­tıka­dar ki­lo alır­lar. Kı­şın vü­cut­la­rı­nın ne tip zor­luk­lar­lakar­şı­la­şa­ca­ğı­nı, uzun uy­ku dö­ne­mi bo­yun­ca hiç­bir şeyye­me­den can­lı kal­ma­la­rı ge­rek­ti­ği­ni he­sap­lar gi­biha­re­ket eder­ler.

Kış uy­ku­su­na ya­tan hay­van­la­rın bir di­ğer mu­ci­ze­vi dav­ra­nı­şı ise;

• Doğ­duk­la­rı an­dan iti­ba­ren ilk kar­şı­laş­tık­la­rı kış ayın­da, sı­cak­lı­ğın dü­şe­ce­ği­ni;
• Ya­ğan ka­rın bü­tün bit­ki ör­tü­sü­nü kap­la­ma­sı ne­de­niy­le yi­ye­cek hiç­bir be­si­nin kal­ma­ya­ca­ğı­nı ve
• Tüm bu ne­den­ler­den ötü­rü de ilk kez kar­şı­la­şa­cak­la­rı yazay­la­rı bo­yun­ca ki­lo ala­rak be­sin de­po et­me­le­rige­rek­ti­ği­ni bilir gibi hareket etmeleridir.

Bu­nu bir be­be­ğin doğ­du­ğu an­da kar­şı­la­şa­ca­ğı tüm zorşart­la­rı bi­le­rek bun­lar için ted­bir­ler al­ma­sı­naben­ze­te­bi­li­riz. İn­san­lar için böy­le bir du­rum im­kan­sız­dır.An­cak hay­van­lar, Al­lah'ın il­ha­mıy­la ha­re­ket ede­rek bumu­ci­ze­yi ilk doğ­duk­la­rı an­dan iti­ba­ren ger­çek­leş­ti­rir.

Şu­ur sa­hi­bi olan in­sa­nın da­hi, vü­cut sı­cak­lı­ğı ve­ya kalpatı­şı hı­zı gi­bi vü­cut fonk­si­yon­la­rı­nı, ken­di­si­nin kont­rolal­tın­da tut­ma­sı müm­kün de­ğil­dir. Bu an­cak, son de­re­cetek­no­lo­jik ve ol­duk­ça de­tay­lı ci­haz­lar­la ve kıs­men müm­künola­bil­mek­te­dir. Oy­sa kış uy­ku­su­na ya­tan hay­van­la­rınço­ğun­lu­ğu, san­ki yap­ma­la­rı ge­re­ke­nin ne ol­du­ğu­nubi­li­yor­muş gi­bi, ken­di vü­cut­la­rı­nı, faz­la ener­jihar­ca­mak­tan kur­tar­ma­ya ça­lı­şır­lar.

Kış Uy­ku­su­na Mo­la...

Bu uzun uy­ku sı­ra­sın­da can­lı­la­rın vü­cut sı­cak­lı­ğıne­re­dey­se ya­rı ya­rı­ya düş­mek­te­dir. Kalp, ka­ra­ci­ğer vedi­ğer or­gan­la­rın ça­lış­ma­sı için az ener­ji ge­re­ke­ce­ğin­den,so­lu­num ve kalp atım­la­rı iyi­ce ya­vaş­lar. An­cak ba­zı hay­vantür­le­ri zor­lu kış ko­şul­la­rın­da bu ted­bir­le­re rağ­men,so­ğuk­ta don­ma teh­li­ke­si geçirirler. Bu durumda he­men uya­na­rak,vü­cut sı­cak­lık­la­rı­nı ar­tı­rır­ ve da­ha son­ra tek­rar uy­ku­yada­lar­lar.

Kur­ba­ğa

Kış uykusu sırasında ba­zı kur­ba­ğa­la­rın vü­cut­la­rın­da buzkris­tal­le­ri oluş­tu­ğu keş­fe­dil­miş­tir. Bu kur­ba­ğa­lar­dan griağaç kur­ba­ğa­sı ve ilk­ba­har kur­ba­ğa­sı gi­bi tür­le­rin hep­si,kış­la­rı don olay­la­rı­nın gö­rül­dü­ğü coğ­ra­fi böl­ge­ler­deya­şar­lar. Kış uy­ku­su­na yat­tık­la­rın­da bu can­lı­lar­da hiç­birha­yat be­lir­ti­si gö­rül­mez. Kalp atış­la­rı, ne­fesalış-ve­riş­le­ri ve kan do­la­şım­la­rı ta­ma­men du­rur.

Ağaç kur­ba­ğa­sı ve di­ğer can­lı­lar­da­ki en önem­li özel­lik ise,bol mik­tar­da gli­koz üre­te­bil­me­le­ri­dir. Gli­koz, hüc­re­ler­densu çe­kil­me­si­ni ön­ler, bu sa­ye­de bü­zül­me ola­yı daen­gel­len­miş olur. Böy­le­ce kur­ba­ğa­nın hüc­re­le­ri bu don­maola­yın­dan hiç­bir za­rar gör­mez.

Kap­lum­ba­ğa

Ekim ayın­dan iti­ba­ren ha­va­lar so­ğu­duk­ça ve yi­ye­cek­lerazal­dık­ça kap­lum­ba­ğa­la­rın be­den­sel ak­ti­vi­te­le­ri aza­lırve ken­di­le­ri­ni ko­ru­mak için uy­ku ha­li­ne ge­çer­ler. Kalpatış­la­rı ve so­lu­num­la­rı da ya­vaş­lar. Ekim'le Mart ara­sı kışuy­ku­suy­la ge­çer.

Kutup Ayısı

An­ne ada­yı ku­tup ayı­sının, kış uy­ku­su­na yattığı dö­nem­de hiçener­ji har­ca­ma­ması ve yav­ru­la­rı­nın da­ha iyi bes­len­me­si­ninsağlanması için me­ta­bo­liz­ma­sı­nın hı­zı­ düşer. 7 ay bo­yun­cacanlının me­ta­bo­liz­ma­sın­da­ki yağ pro­te­ine çevrilir veyav­ru­la­rı­n bes­len­me­si­ sağ­lanır. Bu 7 ay­lık sü­re bo­yun­caken­di­si hiç bes­len­mez. Kalp atı­şı ora­nı­ da­ki­ka­da 70'ten 8'eka­dar iner ve me­ta­bo­liz­ma­sı­ ya­vaş­la­r. Bu dö­nem­de ye­mekye­me­di­ği gi­bi di­ğer ih­ti­yaç­la­rı­nı da kar­şı­la­maz.Böy­le­lik­le yav­ru­la­rı­nı do­ğu­ra­ca­ğı dö­nem­de faz­la ener­jihar­ca­ma­mış olur.

Si­bir­ya Ayı­sı

Si­bir­ya boz ayı­sı son­ba­har­da şiş­man­la­dık­tan son­ra,yu­va­sı­na çe­ki­lir ve ay­lar­ca (4 ila 7 ay) sü­ren bir uy­kudö­ne­mi­ne gi­rer. Ayı­nın 37 de­re­ce olan vü­cut ısı­sı, kışuy­ku­su sı­ra­sın­da 5 ila 6 de­re­ce aza­lır. Bu­na rağ­men, kalpatı­şı ve ne­fes al­ma ri­tm­le­ri da­ha ya­vaş­lar. Bu ne­den­lege­nel me­ta­bo­liz­ma­larında yüz­de 50 ila yüz­de 60'a va­randü­şüş­ler göz­le­nir. Ayı, bu dev­re bo­yun­ca ye­mek-iç­mek da­hilhiç­bir ha­ya­ti fonk­si­yo­nu­nu ye­ri­ne ge­tir­mez. Bu­nun­labir­lik­te su kay­bı be­lir­ti­si de gös­ter­mez. Çün­kü uy­kues­na­sın­da ken­di ya­ğı­nı (li­pit­le­ri­ni) baş­lı­ca ener­ji ve sukay­na­ğı ola­rak kul­la­nır.

Ya­ra­sa

Ge­ce kuş­la­rı olan ya­ra­sa­lar, kış mev­si­mi­ni ma­ğa­ra­lar­da yada ma­den ya­tak­la­rın­da ge­çi­rir­ler. Çün­kü bu me­kan­lar, kışuy­ku­su için ge­rek­li olan don­ma nok­ta­sı­nın üze­rin­de bir ısı­yave nem­li or­ta­ma sa­hip­tir.

Kö­pek Ba­lık­la­rı

İri kö­pek ba­lık­la­rı da de­niz­ler­de­ki pek çok can­lı gi­biplank­ton­lar­la bes­le­nir­ler. Ku­zey De­ni­zi'nde her Ka­sım ayın­daplank­ton yo­ğun­lu­ğu azal­dı­ğı için kö­pek ba­lık­la­rı be­sinarar­ken her za­man har­ca­dık­la­rın­dan çok da­ha faz­la ener­jihar­ca­mak zo­run­da ka­lır­lar. Bu ne­den­le bir sü­re son­ra güç­süzkal­dık­la­rı için ye­mek ara­ma­yı bı­ra­kıp, di­be çö­ker­ler ve kışuy­ku­su­na ya­tar­lar. Ok­ya­nu­sun de­rin­lik­le­rin­de ay­lar­caha­re­ket et­me­den ve hiç bes­len­me­den ya­şa­ya­bi­lir­ler. Busı­ra­da kalp­le­ri san­ki ça­lış­mı­yor­muş gi­bi ol­duk­ça ya­vaşatar.

Ayı­lar

Ayı­lar, ya­zın gün­de yak­la­şık 20.000 ka­lo­ri alır­lar. Nor­malşart­lar­da gün­lük al­dık­la­rı ka­lo­ri­nin 4000 ka­lo­ri­yiaş­ma­dı­ğı dik­ka­te alın­dı­ğın­da bu ora­nın ne ka­dar yük­sekol­du­ğu da­ha iyi an­la­şıl­mak­ta­dır. Özel­lik­le kış uy­ku­su­nayat­ma­dan ön­ce­ki son gün­ler­de re­çi­ne­li bit­ki­ler gi­bi haz­mıol­duk­ça zor be­sin­le­r ye­r­ler.

Kış uy­ku­la­rı bo­yun­ca vücut ısı­la­rı­nı bel­li bir se­vi­ye­detutmak ve ra­hat uyu­ya­bil­mek için ku­ru­muş çim­ ve yap­rak­lar­danken­di­le­ri­ne bir ya­tak yap­mak­ta­dır­lar. Ya­tış po­zis­yon­la­rıda bu ısı­yı ko­ru­ma­ya yö­ne­lik­tir.

Can­lı­la­rın Kış Uy­ku­su­na Yat­ma­sı Son­suz Şef­kat Sa­hi­bi Al­lah’ın Tak­di­ri­dir

Ya­zı­mız bo­yun­ca oku­du­ğu­nuz kış uy­ku­su­na ya­tan tümhay­van­la­rın or­tak özel­li­ği, bu mu­ci­ze­vi dav­ra­nış­la­rıser­gi­le­ye­cek bir bi­linç­le­ri­nin bu­lun­ma­ma­sı­dır. Oy­sa buhay­van­la­rın ço­ğun­lu­ğu, ade­ta yap­ma­la­rı ge­re­ke­nin neol­du­ğu­nu bilir gibi ken­di vü­cut­la­rı­nı, faz­la ener­jihar­ca­mak­tan kur­tar­ma­ya ça­lı­şır­lar.

El­bet­te ki bu can­lı­la­rın kış uy­ku­su­na yat­ma­dan ön­ce budö­ne­me bir sis­tem da­hi­lin­de ha­zır­lan­ma­la­rı, Yü­ceRab­bi­miz'in il­ha­mı ile ger­çek­leş­mek­te­dir. Son­suz mer­ha­metve ilim sa­hi­bi Yü­ce Al­lah, can­lı­lar üze­rin­de­ki il­mi­niayet­te şöy­le bil­dir­mek­te­dir:

"Si­zin için hay­van­lar­da da el­bet­te ib­ret­ler var­dır…" (Nahl Su­re­si, 66)