TEMEL CNC BİLGİSİ

CNC TEZGAHLARININ AVANTAJLARI

1-ProgramlarınKaydedilmesi: CNCtezgahlarının en önemli özelliği yapılanparça programlarının kontrolünitesinin belliğine depolanabilmesidir. Buprogram bellekten çağrılarak defalarca kullanılabilir. Parçaprogramları elektrik kesildiğinde ya da tezgahın enerjisikapatıldığında bellekte kalacaktır.

2-Düzenleme: Bellekteki parça programının üzerinde değişiklikyapılması bir hatanın düzeltilmesi ya da bir programda yani eklemelerveya düzenlemeler yapılması son derece kolaydır.

3-Çevrim Fonksiyonu: Sık kullanılan çeşitli uygulamalar (silindirik,alın, konik tornalama ,vida açma,dikdörtgen cep boşaltma )bellektekayıtlıdır.Kontrol birimi çevrim için gireceğiniz parametrik değerlerihesaplayarak o çevrimin yapılması için gerekli hareketleri yerinegetirir.Çevri(döngü)fonksiyonu parça programlarının yazılımını önemliölçüde kısaltır.

4-Alt Programlar: Bir programın içinde iş parçasının değişikbiçimde kısımlarda uygulanacak olan tekrar işlemleri olabilir.Aynıprogramın farklı koordinatlar için tekrar yazılması yerine bunun içinbir alt program yazılırsa istenilen yerde çağrılarak uygulanır.Bu iseyazılacak parça programını kısaltacaktır.

5-Kesici Telafisi: Kesici takımların uzunluk,çap ve takım ucu yarıçapı değerleri birbirinden farklıdır.CNC tezgahlarında kesici bilgilerikontrol ünitesine girilir. Kontrol ünitesi bu bilgilere göre gereklihesaplamaları yaparak kesici telafilerini yerine getirir.İş parçasınıntam ölçüde çıkması için kesicilerin boyutf arklarını matematikselolarak ölçüleri ekler ya da çıkarır.Böylece işparçaları programda veteknik resimde verilen değerlerde işlenmiş olur.

6-İdeal İşleme Koşulu: Üretim anında kesme şartları sürekli olarakkontrol ünitesi tarafından izlenir vegerekli düzenlemeler anındayapılır.Torna tezgahında bir alın tornalama işleminde kesici dış çaptanmerkeze doğru hareket ederken aynanın devride otomatik olarakartacaktır.

7-Simulasyon:Yazılan programın üretimini geçimle den önce buprogram kontrol ünitesinde bulunana ekranda(VDU)grafik olarakişlenir.Yani simule edilir.Bu simülasyon sonucu parçanın üretiminegeçimle den önce yazılan programın doğruluğu test edilmiş olur.

8-Diğer Üniteler İle İletişim: Diğer bilgisayar ile iletişimkurulabilir.Bu şekilde kontrol ünitesinin belliğinden program merkezibir bilgisayara gönderilebilir ya da başka bir bilgisayardaki programtezgaha aktarılarak işlenilebilir.

9-Arızanın Bulunması: CNCt ezgahında bir arıza olduğunda elektronikaksam kontrol ünitesinde test ettirilebilir.Veya tezgah alarmverir.Arızanın hangi birimde olduğu ekranda görülür ve arıza operatörtarafından giderilir.

10-Kesicinin Otomatik değişimi: CNCtezgahlarında kesicilerindeğişimi kontrol ünitesi tarafından otomatik olarak gerçekleştirilir.

11-Hassasiyet Ve Seri Üretim: CNC tezgahlarında üretim yüksekhassasiyette gerçekleştirilir ve üretilen parçaların tamamı birbirineözdeştir.Bu ise sanayinin en fazla gereksininim duyduğu aynı toleransdeğerlerine sahip özdeş parçaların seri üretimini sağlar.

İŞGÜVENLİĞİ
1-)Programın İşletilmesinde Dikkat Edilecek Hususlar :CNC takımtezgahları ile sistemleri , komplike ve ileri seviyede teknolojilerledonatılmıştır.Bu nedenle imalat aşamasına geçilmeden NC programı ilegerekli kontrollerin yapılıp doğruluğundan emin olunması gerekir.Çünküparça imalatı ile ilgili prosesler ne kadar iyi düşünülürse düşünülsün, hatasız bir program yazmak son derece zordur.Programın tasarlanışı vebilgisayarda yazımı esnasında farkında olmadan hatalı veri girişleriyapılabilir. Hatalı veri girişleri , bilgisayar tuşlarına sert , eğikyada hafif basılması vb. nedenlerden kaynaklanır. En usta programcılarbile program yazımı esnasında da hata yapabilir. İ ş parçasının imalatıiçin düşünülen fonksiyonlar , bunlaral ilgili geometrik ve teknolojikveriler yanlış tespit edilmiş olabilir. İşte yukarıda belirtilennedenlerden dolayı iş parçası imalatına geçilmeden olası hatalarınbulunup düzeltilmesi ve doğruluğunun teyidinin bilgisayar tarafındanonaylanması gerekir.Yapılan bu kontrol işlemi tezgah , tezgahekipmanları , iş parçası , kesici takımlar ve çalışanların güvenliğiiçin son derece önemlidir.

2.) Programın Doğrulanması ve Simüle Edilmesi
İş parçası imalatına geçilmeden yazılmış olan NC programıbilgisayarda ve tezgah kontrol ünitesinde teste tabi tutulur.Bu testsonucunda program içersinde teknolojik yada sistematik hataların olupolmadığı araştırılır. İşte NC programları için yapılan bu testişlemlerine programların doğrulanması adı verilir. Doğruluğu onaylananNC programının grafik simülasyonu ( graphical simulation ) yapılır .Grafik simülasyon , bilgisayar ekranında , yada tezgah kontrolünitesinin grafik ekranında yapılır. Grafik simülasyon günümüzdeenpopüler ve seri olarak yapılan program doğrulama yöntemlerininbaşında gelir.

CNCtorna tezgahı için bilgisayarda yapılacak simülasyon işlem sırası aşağıdaki gibidir:

1-işlemin yapılacağı tezgah türü seçilir.(Torna yada Freze tezgahı )

2 -Daha sonra işparçasının şekli ve kaba boyutları belirlenir. ( Yuvarlak , delikli kabacaişlenmiş,serbestprofil vb.)

3-Gerekirse kesici takım iş parçası vb. elemanlar için renk düzenlenmesi yapılır.

4-Programda kullanılacak olan kesici takımlar belirlenir.

5-Kesici takımlar programda belirlenen numaralara göre tezgah taretindeki istasyonlara yerleştirilir.

6-Simülasyonun yapılış şekli seçilir. ( Adım adım yada seri olarak )

7-Sesli yada sessiz simülasyon uygulaması seçilir.

8-Simülasyon gerçekleştirilir.Simülasyon esnasında kesicitakımların hareket ve talaş kaldırma hareketleri izlenir.Simülasyonsonunda kaba olarak boyutları girilen iş parçası işlenmiş son haliyleekranda görünür.

9-Kesici takımların izlediği yollarda ve parça profilinde herhangibir olumsuzluk yoksa NC programı teknolojik, geometri ve mantıksalyönden doğrudur denmektedir.

10-Program disket yada RS-232C ara yüz bağlantısıyla CNC torna tezgahlarına yüklenir.

11-Tezgahta bazı ön düzenlemeler yapıldıktan sonra iş parçasının imalatına geçilir.

3-Manuel Takım Değiştirmede Dikkat Edilecek Hususlar

CNC tezgahlarında iş parçası imalatı esnasında yapılacak olankesici değiştirme işlemleri genellikle otomatik olarak yapılır. Ancakküçük boyutlu ucuz ve de özellikle eğitim amaçlı CNC tezgahlarındakesici takım değiştirme işlemleri manuel olarak operatör tarafındanyapılır. CNC takım tezgahlarında manuel kesici değiştirme işlemindeözellikle şunlara dikkat edilmelidir. Kullanılacak olan kesiciler NCprogramı içerisindeki kullanılış sırasına göre dizilmelidir. Kesiciuzunlukları ofsetleri referans kesiciye göre dikkatliceyapılmalıdır.Torna tezgahlarında referans kesici sağ yan tornakalemidir ve 1nolu kesicidir. İşleme merkezindede 1nolu kesicidir ancakkesici türü operatör tarafından seçilir. Kesicilerin sağlıklı vetehlikesizce değiştirebileceği bir nokta kesici takım noktası (TC- TOOLCHANGEPOSİTİON) olarak tanımlanmıştır. Kesici değiştirme işlemisırasında tezgah mili durdurmalı ve soğutma sıvı motoru kapatılmalıdır.Kesici kesme konumuna gitmeden tezgah mili soğutma sistemiçalıştırılmalıdır.

4- Otomatik takım Değiştirmede Dikkat Edilecek Noktalar

CNC torna tezgahlarında iş parçası imalatısırasında otomatik olarakyapılacak olan kesici değiştirme işlemleri NCprogramındakisıraya göreyapılır.CNCtorna tezgahlarında kesici takım değiştirilmez,kesicitakımın bağlı olduğu istasyon değiştirilir.Bu değiştirmede işlemitaretin dönmesiyle gerçekleşir.Bunun sonucunda ilgili kesici takımkesme konumuna gelir Bu nedenle CNC torna tezgâhlarındaki kesicitakımdeğiştirme sırasında tezgâh milinin durdurulmasına gerekyoktur.Ancak kesici takımın değiştirileceği emniyetli noktanın tezgâhatanıtılması gerekir. Gerçek kesici takım değiştirme işlemi,işlememerkezlerinde olur.Bu nedenle değiştirme işlemi sonunda tezgâhmilioryantasyonu yapılarak kesici takımın tırnakları ile ATC'nintırnakları(ATC-Automatik Tool Changer)aynı konuma getirilir.Bu türtezgâhlarda genel olarak kesici takım değiştirme işleminden önce tezgâhmili otomatik olarak durdurulur.Kesici takım,kesme konumuna gitmedentezgâh mili çalıştırılmalıdır.

5-Talaş Kontrolü Ve Uzaklaştırılması :
CNC takım tezgâhlarının gövde dizaynları işleme esnasında meydanagelen talaşların kesme bölgesinden hızla uzaklaşmasına imkan tanıyacakşekilde yapılmıştır.Çünkü bu türt ezgâhlarda çıkan talaşların miktar vehacimleri diğer tezgâhlardan çok fazladır.Bu nedenle CNC tornatezgâhlarının gövdeleri eğik gövde (slantbed)olarak dizaynedilmiştir.Düşey işleme merkezlerinde çıkan talaşlar kesme bölgesineyani tezgâh tablası üzerine düşer.Halbuki yatay işleme merkezlerindedurum farklıdır.Bu bölgedende talaş konveyörleri yardımıylauzklaştırılır. Soğutma sıvısı,ısı trnsferleri ve çıkan talaşların kesmebölgesinden uzaklaştırmasına yardımcı olur. Soğutma sistemleri normalve tazyikli olmak üzere farklı kademelerdir. Kesme esnasında çıkantalaşların toplanması için normal yada vakumlu kolektörler kullanılır.Bunların çalışma sistemleri vakumlu temizleyicilerle ayrıdır. Talaşkonveyörleriçıkantalaşları kesmebölgesindenözel talaş arabalarına yadabelirli bir toplama bölgesine taşır. CNC tezgahlarındaçıkan talaşlarınküçük parçacıklarşeklinde çıkması istenir.. Hiçbir zaman bir ip gibiuzun talaşların çıkması istenilemez. Çünkü bu tür talaşların kesmetakım ve kesici takım üzerinde uzaklaştırılmaları zordur.Ayrıca kesicitakım ve iş parçası üzerindede sarılarak hem kesmeyi olumsuz etkilerhemde işlenen yüzeyin çizilme ve bozulmasına neden olur.Bumun içinkesici takım Kesici uçve bağlama sistemleri özel olarak talaş kırıcısıgörevini üstlenecek şekilde dizayn edilir .Böylece kesme anındaçıkantalaşların küçük parçacıklar şeklindekırılmasını sağlar.

6-Acil Durdurma İşlemleri :
Acil durumda (emergeny stop) her türlü takım tezgahı için her zamangerekli işlemlerin en başında gelir. Bu buton tezgah kontrol paneliüzerinde operatörün her yönden rahatlıkla ulaşabileceği konumdabulunur.Şekil ve renk olarak diğerlerinden farklıdır.Enerji kesilmesikesici kırılması yada kesicinin iş parçasına aniden dalmasıvb.durumunda kullanıldığından tezgah tekrar çalıştırıldığında kesicininbaşlangıç sıfır konumunda (intial position)gönderilmeden önce monüelolarak emniyetli mesafelere gütürülmesi gerekir. Herhangi bir acildurumda bu butona basıldığında tezgahın tüm sistemleri durur.Yanitezgah mili ve eksensel ilerlemeler durur, soğutma sistemlerikapanır.Bu düğmeye hızla basılacağı düşünülerek kendiliğinden açılmasıiçin otomatik olarak kitlenir ve basılı durumda kalır.

7-Makinenin Çevre Düzeni:
Bütün CNC takım tezgahlarında talaş kaldırma sırasında iş parçasıile kesici takım bölgelerin özel muhafızlarla kapalı bulundurulmasıgerekir. Bunlar istenilen konumda kapalı bulundurulmadıkları sürecetezgahın çalıştırılması mümkün değildir. Bu kontroller switchleryardımıyla yapılır. Switchler doğrudan kontrol ünitesiyleitibatlıdır.Basılı olmadıkları sürece de ve tamamlandığından tezgahkontrol ünitesi ilgili kısma ait mesajlar operatörü uyarır. Bumesajlara örnek olarak(door open) İşlenecek malzemeleri tezgahyakınlarına getirilmeleri ve işlenmiş malzemelerin tezgah bölgesindenuzaklaştırmaları programlanmadan paletli taşıyıcılarla yapılır.Taşınanbu programın denetiminde yapılır.Bu tür sistemlerin kullanılmadığıdurumlarda tezgahın çevresi işlenmiş vei şlenmemiş olarakdüzenlenmelidir.

8-Yangına Karşı alınacak Önlemler:
CNC takım tezgahları 24 saatlik çalışma performansı dikkate alınarakdizayn edilir.Bazen bu tezgahlar günler vehaftalarca stop düğmesinebasılmadan çalışmak durumuyla karşı karşıya kalabilirler.Bu nedenletezgah bünyesinde meydana gelen aşırı ısı ve genleşmelerin bulunduğubölümler özel fanlarla soğutulur.Bu fanlar bazı durumda yetersizkaldığı için tezgahın bulunduğu ortamda iklimderlinmeişleminin(soğutmahava sirkülasyonu ve rutubetin gönderilmesi) sağlıklışekilde yapılmasıgerekir.Ayrıca elektrik bağlantı kablolarının dışkısımları ısı rutubet kesilme ve fare kemirmelerine karşı dirençliizalazyon malzemeleri ile kaplanmış olmalıdır diğer yandan açıktangeçmesi gereken kablolar ya havadan yada çelikspirialkoruyuculariçerisinde geçmelidir.

9-İşlem BölgesineÇalışma Esnasında ElSokulmaması:
Talaş kaldırma sırasında tezgah muhafazaları olan koruyucu kapaklarkapalı durumda bulunmalıdır. Bu ,durum operatörlerin kesme bölgesine elve kollarını uzatmalarını engellemek için düşünülmüştür. Muhafazalar ,kesme sırasında kesici takım hareketleri veiş parçasının rahatlıklaizlenebilmesi için saydam fiberglas malzemelerden yapılmışlardır. Ancakendüstriyel tip tezgahlarda devir sayıları çok yüksek ve parçaboyutları büyük olduğu için saydam pencerelerin iç kısımları , içtençelik tel , ağ yada parmaklıklarla takviye edilmiştir.Ağır olan işparçalarınınoperatör tarafından tezgaha tek başına ve kolaylıklabağlanabilmesi için tezgah aynası pedal kumandalıdır. Böylece operatöriki eli ile iş parçasını tutarken pedal yardımıyla da aynaya kumandaedebilmektedir. Aynı durum karşılık puntası(Gezer punta ) içinde sözkonusudur. Bu operasyonlar , pedalla kumanda edebildiği gibi tezgahkontrol ünitesi üzerinde bulunan butonlar yardımıyla dayapılabilmektedir. Son yıllar da bu saydam kısımlar kırılmaz özelliklimalzemelerden yapılmaktadır.Ayrıca kesme sıvısı kesme bölgesine yüksektazyikle gönderildiği için sağlıklı olarak kesici takım hareketleri veiş parçası izlenememektedir.Bu nedenle yüksek kesme , soğutma yağlamaözelliğine sahip saydam (transperans ) sıvılar , CNC tezgahlarındayaygınolarak kullanılmaktadır. Böylece her an kesici takım hareketlerive iş parçası rahatlıkla izlenebilmektedir.

10)Makinede Bilmeden Herhangi Bir İşin Yapılmaması :
CNC takım tezgahlarında operatörlerin yaptıkları her türlü işlem veveri girişinden mutlaka emin olmaları gerekir. Bu nedenle her türlüveri girişleri diyalog yöntemiyle ve teyitle yapılır. Bu yöntemin enönemli özelliği , operatörün yapması gereken tüm işlemlerin sorulmasıve verilen cevaplara göre bir sonraki işleme geçilmesidir. CNCtezgahlarında değiştirilmesi çok tehlikeli olan veriler sistemparametreleridir. Parametreler , ancak ilgili firmanın o konuda tamyetkili elemanları tarafından değiştirilebilir. Genel olarak bu türverilerin değiştirilecekleri bölümlere girmek için özel şifrelerkullanılmasına rağmen yanlışlıkla değiştirilmişlerse ilgili tezgahfirmasına müracat edilmelidir.

CNC TEZGAHLARININKISIMLARI
CNC tezgahlar 6 ana guruptan oluşur.

1-Gövde ve kızaklar

2-Bilgisayarlı kontrol ünitesi

3-İş mili motoru ve eksen motoru ünitesi

4-Bilyeli vida

5-Takım magazini

6-Yardımcı fonksiyon elemanları ve aksesuarlar

1)Gövde ve Kızaklar:

Klasik tezgahlarda olduğu gibiCNC tezgahların da ana gövdemalzemesi olarak dökme demir yaygın olarak kullanılmaktadır. Dökmedemirin ucuz almaözelliğinin yanısıra istenilen şeklinde üretilebilmesiavantajlı gözükür ayrıca iyi bir sönümleme ve kendi kendine yağlamaözelliğine sahiptir. Çelik malzemelerde en fazla kullanılanmalzemelerarasındadır. Çelik yapılar dökme demirden daha hafif buna karşıyaklaşıkiki kat dayanıklıdır. Bu nedenle özellikle büyük tip tezgahlarda çelikgövdeler tercih edilmelidir. Son dönemlerde CNC tezgahlarında ağırlıklıolarak görülen kutu biçimle çelik gövde yapılar simetrininsağlanabilmesinde amaçlar çünkü simetri denge ve sağlamlık sağlar düşükmaliyeti vefitresini yutma özelliğinden dolayı azda olsa betonmalzemeler tezgah gövdesiolarak kullanılabilmektedir. Düz yüzeylikızakların yük taşıma kapasiteleri düz yüksektir. Bu nedenle CNCtezgahlarında çoğunlukla düz yatak düzeyler kullanılır. Ayrıca tezgahkızaklarını aşınmaya karşı direncinin düşükolması istenir. Bunun içinkızak yüzeyleri serleştirilir ve genellilikle teflonile kaplanır.Ayrıca sürtünmeyi ve aşınmayı azaltmak için basınçlı yağlamasistemikullanılır. Düz kızak yüzeylerindeki sürtünmeyi azaltmak amacıyla dönmehareketi sağlayan iğne bilyeli rulmanlarda kullanılmaktadır. Ancak iğnebilyelerin tezgah kızağına oturarak yapışma sorunu yaratması nedeniylebu sistem büyük ve ağır tezgahlar için uygun değildir.

2)Bilgisayarlı Kontrol Ünitesi:
Bu ünite ekran tuş takımı ana işlem kartı (CPU) eksenkartları vediğer birçok elektronik devre elemanlarında oluşur. İş mili motorueksen motorları takım magazini ve diğer yardımcı elemanlar buradankumanda edilir. Bu aygıtların programlanan şekilde hareket etmesiçalışması yadadurması bu ünite tarafından sağlanır. Kontrol ünitesindeyer alan aritmetik ünite programda gerekli olan tüm hesaplamalarıyapar. Bu ünite ayrıca tüm fonksiyonları ve elektronik aygıtların doğruçalışıp çalışmadığına hareketkonumlarını doğru olup olmadığını süreklikontrol eder. Bir CNC tezgahının güncelleştirilmesi belleğindeki çipindeğiştirilmesiyle kolayca sağlanır.Böylece CNC tezgahları demodeolmadan uzun yıllar çalışabilir.

3)İş Mili Motoru ve Eksen Motoru Üniteleri:
İş mili motoru Torna tezgahlarında aynaya yada özel bir aparatla işmiline doğrudan bağlanan iş parçasının dönmesini sağlar frezetezgahlarında ise iş mili tezgah tablosuna bağlanmış olan iş parçasındatalaşkaldıran kesici takımların dönmesini sağlar. İş mili motoru dönmehızını veyönünü belirten komutu bilgisayarlı kontrol ünitesinden alır.Torna tezgahlarında kesme hızının sabit kalması için çap küçüldükçedevir sayısınıartması gerekir. Bu işlem iş mili motorunda hareket alanen koderin motor hızını devamlı izlemesi ve bu bilgileri yeri besleme(feedback) ile kontrol ünitesine iletmeyle sağlanır. Eksen motorlarıolarak servo motorlar kullanılır.Bu motorlar tezgahın ana ve yardımcıeksendeki hareketlerini kontrolünitesinden aldıkları komutlara göreyönetilir. Doğrusal eksen hareketleri motora bağlı olan bilyeli milindönüşü ve bu milin üzerindeki rulmanlı yatağın hareketi ile sağlanır.Döner hareketler ise motora bağlı sonsuz vida mekanizması ile yapılır.

4)YardımcıElemanları ve Aksesuarları:
A)Karşı Punta: CNC torna tezgahında iki tip karşıpunta(Toilstock)kullanılır. Manuel kumandalı tornalar veprogramlanabilir puntalar Manuel kumandalı puntalar da puntanınileriçıkması kontrol ünitesindeki tuş kontrolü hidrolikolaraksağlanır.Gövdenin hareketi ise sabitleme cıvataları gevşetilerekel ileyapılır. Programlanabilir puntalar (Programmoble)hydroulictailstock),genellikle mil tornalamalarda kullanılır.Punta gövdelerininsabitlenmesi hidrolik olarak hareketi ise taretyardımıylasağlanır.Puntapnolünün ileri hareketive iş parçasının puntayuvasına girdikten sonra kilitlenmesi program içerisindeyer alankomutlara bağlı olarak gerçekleşir.Kontrol ünitesinde puntalarkullanılarak ta bu fonksiyonlar çalıştırılabilir.

B)Takım Magazini: CNC tezgahlarında birden fazla kesicitakımkullanılır.Bu kesiciler magazin olarak adlandırılan bir takımlıktabulunur ve programda yer alan sıraya göre tezgah tarafından otomatikolarak değiştirilerekiş parçasından talaş kaldırırlar.(torna tezgahındataret dik işlem tezgahından magazin alarak adlandırılır.) Takımmagazini tezgahın yapısına göre hidrolik, pnömatikya da servo motortahrikiyle çalışır.Magazin dönerek pozisyona gelmesini sağlayan komutukontrol ünitesinden alır.Bu ünitede takımın bağlandığı istasyonunpozisyona gelip gelmediğini denetler.

C)Talaş Konveyörü: CNC tezgahlarında kesicinin iş parçasındançıkardığı talaşların etkili bir şekilde tezgahtan dışarı atması vetemiz bir çalışma ortamı sağlaması gerekir.Bu işlem için talaşkonveyörü (chip conveyor)kullanılır. Talaş konveyörü kontrol ünitesindebulunan butonlar kullanılarak (talaş konveyörü ileri talaş konveyörügeri ya da program içerisinde verilecek kodlara bağlı olarakçalıştırılabilir. En yaygın olarak yürüyen bant konveyörü ve dönen bantkonveyörü sistemi kullanılır.Bazı tezgahlarda talaş konveyörü de zamanrölesi vardır.Bu zaman rölesi ayarlanan zamanda konveyörüçalıştırılarak operatörün müdahalesi olmadan dışarı atılmasını sağlar.

D)Soğutma sıvısı: CNC tezgahında programın içerisinde komutlarabağlı olarak çalışan soğutma sıvısı motoru bulunur.soğutma sıvısımotoru kontrol ünitesinde bulunan buton kullanılarak taçalıştırılabilir. Soğutma sıvısı (collant)kesme anında kesici takımınısınmasını ve çıkan talaşların parçadan uzaklaşmasın sağlar.Soğutmasıvısını açma komutu tezgahın iş milini çalıştırma komutundan sonraverilmelidir.Aksi halde soğutma sıvısı iş mili yataklarına girebilir vehasara yol neden olabilir.soğutma sıvısı tezgahın kızak gibi çalışankısımlarında paslanmaya neden olamaması için bu kısımların koruyucu yağile yağlanması gerekir. Derin delik delme gibi bazı uygulamalardasoğutma sıvısı motorunun sağladığı kesme sıvısının basıncı yeterliolmayabilir.Bu durumlarda kesicinin içinden gelen soğutma sıvısı dahasağlıklı sonuç alınmasını sağlayacaktır.

E)Takım Ve İş parçası Ölçme Tertibatı: CNC tezgahlarında taretüzerindeki kesici takımların uçları koordinat değerleri üretici firmatarafından tanımlanmış olan bir referans noktaya göre belirlenmesinisağlar.Takım ucu,takım ölçme tertibatının (tool seter) hassas ölçmekafasına x ve zyönlerinde dokundurulur.Kontrol ünitesi bu noktayıhafızasına kaydeder.Üretim anında bu değerleri hesaba katarakhareketleri yönlendirir. Torna tezgahında işlenen parçanın iç ya da dışçaplarlının dokunma duyarlığı (prog) kullanılarak ölçülür.Eğer ölçülendeğer olması gerekendeğerden farklı ise kontrol ünitesi bu farkıhesaplayarak takımların hareketlerini otomatik olarak düzeltir. Dikişleme merkezinde ise takım ölçme tertibatı (tool seter) ile yalnızkesici takımların boyları ölçülür.kesicilerin çap bilgisi ise kontrolünitesine elle girilir. Eğerbirden fazla kesicinin boyu ölçülecek isebu kesicilerin magazindeki istasyon numaraları verilir ve ölçmeprogramı çalıştırılarak işlem tanımlanır.

F)Otomatik Kapı: CNC torna tezgahları da kapının açıkya da kapalıolduğu bir swich ile kontrol ünitesine iletir. Kapı açıkolduğundatezgahta otomatik pozisyonda çalışmaz.Eğer çalışırken kapıaçılırsa tezgahdurur. Otomatikkapı (Automatic Door) standart olarakbulunmaz.Ayrıca istenilmesi gerekir.Otomatik işleme başlatma tuşuna(cyele start) tuşuna basıldığında bu kapı kendiliğindenkapanır.Parçanın işlenmesi tamamlandığın da ise açılır.Çalışma anın daaçılmaz. Çubuk Sürücü CNC torna tezgahında çubuktan parça işlenmesindeparçanınçubuk sürücü bir tertibatta sürülmesi kolaylık sağlar.Çubuksürücü (barfeeder)programda yer alan çubuk sürme komutuna bağlı olarakçalışır. Parça Tutucu CNCtorna tezgahında çubuktan işleme yapılıyorsakesilen paçalar tezgahın içine yada konveyöre düşecektir.Buistenilmeyen durumu ortadan kaldırmak için parça tutucu (partcartcher)kullanılır.

G) Döner Tabla: Dikişleme merkezinde döndürücü eksen olarak taadlandırılır.Döner tabla komutlarıile kendi ekseni etrafında 360 derecedönebilir.Ve değişik açılarda işlenmesigereken parçalar için herkonumlama hassasiyeti 1 derecedir.

CNC'lerde Kontrol Tipleri:
İlk takım tezgahları manuel (elle) işlemeye göretasarlanmıştır.Başlangıçta pedal ile kumanda edilen iş mili daha sonrayerinielektrik motorlarına bıraktı.Ama kızak hareketleri hala insantarafından kontrol edilir.İnsanların göz ve kulakları sensörlerin kolve bacakları servo motorların ve beyni merkezi kontrol birimininişlevlerini üstlenmiştir.Mikroişlemci teknolojisindeki gelişmelerinsonucu olarak tezgah hareketleri operatörün beceresinden çıkartılaraksayısal denetimine geçirilmiştir.

CNCtezgahlarında kontrol tipleri genel olarak 3 gruba ayrılır.

1) İş mili devir kontrolü

2) Kızak hareketi kontrolü

3) Kızak pozisyonu kontrolü

1) İş Mili DevriKontrolü:İş mili tahrik mekanizması kesme işlemindegerekli gücü sağlar. NC tezgahlarında kullanılan iş mili tahrikmekanizması şu fonksiyonları yerine getirmesi gerekir. Mekanik güçiletimi nedeniyle oluşan sürtünme kayıklarını karşılamalıdır. Özellikledüşük hızla yüksek talaş kaldırma işlemlerinde, sabitgücün sağlanmasıiçin yüksek gücün çıktısı verilmelidir. Ayrıca torna tezgahlarındaişlenen parçanın çapı değiştikçe iş mili devrini sürekli olarakdeğiştirerek sabit kesme hızı sağlanmalıdır. NC tezgahlarının yukarıdabelirtilen fonksiyonları yerinegetirebilmesi servo motorlar ilemümkündür. Bu nedenle tezgah mili tahrikmekanizması için servoözellikte elektrik motorları kullanılır. Bu motorlarDC(DoğruAkım)elektrik motorları ya da AC(Alternatif Akım) elektrikmotorlarıdır. Hız ,DC motorlarında voltaj değiştirerek AC motorlarındaisekaynak frekansı değiştirerek sağlanır.

2) Kızak HareketiKontrolü:CNC tezgahlarında ilerleme hızı hassasolarak sürekli kontrol edilir. Örneğin eğik bir yüzeyin işlenmesindeheriki eksenin hareket kontrol eder programlanan kesme hızı sağlanır.Üç eksende ya da eğrisel hareketlerin kontrolü daha güçtür. Bu nedenlebir CNC tezgahlarının en temel fonksiyonu otomatik hassas ve tam birhareketi sağlamaktadır. Kızak hareketleri elektrik ya da hidrolik güçkullanaraksağlanır. Ancak en yaygın olan DC ve AC servo elektrikmotorlarıdır. Ayrıca eğitim amaçlı küçük tezgahlarda kızak hareketistep modları ile hareket ettirilir.

3) Kızak PozisyonuKontrolü:Servo motorlarda giriş sinyalindekiartış artışa göre kızak hızında artış sağlanır. Ama giriş sinyalininmotor hızına yansıma miktarı tam hesaplanmaz bu nedenle servomotorlarda motorun hızını ölçen bir aygıta gerek vardır. Ölçülen değergeri besleme ile komparetöre gönderilkir. Böylece motor hızında gerekliolan hızartımı sağlanır.


KESME HIZI VE İLERLEME Hesaplanması:
Programcı programın yazılımına başlamadan önce kesme hızı ilerlemeve devir sayısı bilgilerini çıkarmalıdır. Bu bilgiler ilgiliçizelgelerden alınarak ve gerekli hesaplamalar yapılarak belirlenir.Ancak çizelgede yer alan yer alan değerler genel değerlerdir. Budeğerler tezgahın durumuna iş parçasının ve kesici takımın bağlanmaşekline işlemenin şekline bağlı olarak değiştirilebilir. Programcı buşartları kendi bilgi ve tecrübesini kullanarak değerlendirmeli vegerekli değişikliklere gidebilmelidir. Doğru seçilmiş ve kesme hızıdeğerleri ideal bir kesme şartının anahtarıdır.

Kesme Hızı : Kesme hızı kesici üzerindeki bir noktanın dakikadametre olarak aldığı yoldur. Bu hız yüzey hızı olarak ta adlandır. Kesmehızınıetkileyen faktörler şunlardır.

-Kesici takımın gereci
-İşlenecek parçanın gereci
-Kesici takımın ve malzemeninbağlama şekli
-Tezgahın gücü ve durumu
-Kaldırılacak talaş kesiti
-Kullanılan soğutma sıvısı kesmehızı ile devir sayısı arasında birbağlantı vardır. Ve doğru orantılıdır. Eğer kesme hızı artarsa devirsayısı da artar.Eğer kesme hızının azalması halinde devir sayısıazalır.

CNCprogramlarında ya sabit kesme hızı ya da sabit devir sayısıverilir.Eğer G96komutugirilirse bunu takip eden S koduiçin girilendeğer kesme hızıdır. G97 komutunu takip eden S kodu ise devir sayısınıtanımlar. Eğer G96 komutu girilirse kontrol ünitesi değişen çapdeğerine göre devir sayısını sürekli kontrol eder. Örneğin;iş bir alıntornalama işleminde kesici takım işmili eksenine yaklaştıkça (çapküçüldükçe) kontrol ünitesiyeniçap değerini formüle koyarak devirsayısını sürekli arttıracaktır.

Not: devir sayısı ile kesici çapı ters orantılıdır.

Freze ve tornada kesme hızları

İş parçasının malzemesi Kesici malzemesi HSS Sinterkarbür Yumuşakçelik 28 170 Dökme demir 18 100 Pirinç 120 250 Alüminyum alaşımlar 75180 Devir Sayısının Hesaplanması V= ??.D.N 1000 V:Kesme(mm/dak) D:İşparçası kapı (mm)(frezedeki çakı veya kesicinin çapı) NBig Grinevirsayısı (dev/dak kesici çapı) V= ??.D.N 1000 Bu formülde yer alan kesmehızı değeri kesici takım üreticisi firmalar tarafından verilir.ÖRNEK:Torna tezgahında sert metal uç kesici ile 60mmçapındaki dökmedemir malzemede alın tornalaması yapılacaktır.tezgahın 60mmçaptakidevir sayısını ve çap 35mm düştüğündeki devir sayısınıhesaplayınız.Kesme hızı tabladan 100mm/dk olarak alınmıştır. a)b)D=60mmD=35mm V=100mm/dkV=100mm/dk N =?V.1000 N=?V.1000 ?.D?.D=100.1000=?100.1000 3,14.603,14.35 =530dev/dk=910dev/dk ÖRNEK: 16mmçapında parmak freze ile çelik malzemeden bir işparçası işlenecektir.Tablodan seçilen kesme hızı değeri 20mm/dk dir. Buna göre tezgahaverilecek devir sayısını hesaplayınız. D=16mmN=V.1000 / ?.DN= ?20000V=20mm/dkN=20.100050,24 3,14.16N=398dev/dk veya 400dev/dk N =200003,14.16

ÖRNEK: Torna tezgahında sert metal kesici ile 40mm çapındakiçelikbir malzemeye alın tornalaması yapılacaktır. Kesme hızı tabladan18mm/dk bulunduğuna göre tezgaha verilecek devir sayısını bulunuz. N=?V.1000N= ?18.1000N= ?18000N=143dev/dk ?.D3,14.40125,6

İlerleme: Kesici takımın iş parçası yüzeyindeki hareketindekihızıdır. Çıkarılan talaşın kesiti talaş derinliği ile birlikte ilerlemedeğerlerine bağlıdır. İlerleme değeri programda F kodu ile verilir.Birimi isegirilen koda bağlı olarak mm/dk ya da mm/dev.? dir. G. KoduTanımı Birimi G 94 İlerleme Hızı mm/dk G 95 İlerleme Hızı mm/dev Eğerilerlemenin birimi mm/dev olarak verilirse bunun mm/dk ? ya çevrilmesiaşağıdaki formül kullanılarak yapılır. İlerleme (mm/dev)=ilerleme(mm/dev) Devir sayısı (dev/dk)ya da ilerleme (mm/dk) ilerlemesayısı(dev/dk)

ÖRNEK: Bir tornalama işleminde iş mili devri1200dev/dk ilerlemehızı çizelgeden 0,2mm/dev alınmıştır. İlerleme hızını mm/dkcinsindenhesaplayınız? V=1200dev/dk F=0,2mm/dev Mm/dk=0,2.1200 =240mm/dk

FREZE VE TORNADAİLERLEME HIZLARI İLERLEME HIZI
Frezeleme HSS Sinter Karbür Yumuşak Çelik 0,13 0,50 Dökme Demir0,20 0,50 Pirinç 0,18 0,30 AlüminyumAlaşımları 0,28 0,50 Tornalama HSSSinter Karbür Yumuşak Demir 0,20 0,80 Dökme Demir 0,40 1,00 Pirinç 0,801,50 Alüminyum Alaşımları 0,30 1,50 Diş Başına İlerleme: Frezetezgahında takma uçlu kesici takımlar için ilerleme hızının her dişbaşına ilerleme olarakverilmesi daha yaygındır. Doğal olarak diş sayısıarttıkça her bir dişe düşecektalaş kesiti azalacaktır. Aynı çaptaki ikikesicide diş sayısı fazla olankesici takımda ne bir dişin keseceğitalaş kesiti diş sayısı az olan kesiciyegöre daha az olacaktır. Bunedenle diş başına ilerleme değerinin girilmesi daha ağlıklı bir sonuçalınmasını sağlar. İlerleme hızı(mm/dev)=ilerleme hızı(mm/diş)x dişsayısı

ÖRNEK: 8 dişli alın alın freze ile iş parçasının yüzeyifrezelenecektir. Dev. Sayısı 1040dev/dk ve ilerleme 0,3mm/diş olduğunagöre programda verilecek ilerleme hızını mm/dk ve mm/dev olarakhesaplayınız? Diş sayısı=8 İlerlemehızı=0,3mm/diş Devirsayısı=1040dev/dk İlerlemehızı=(mm/dk)=0,3.8 =2,4mm/dev İlerlemehızı(mm/dk)=ilerleme hızı (mm/dev)x dev sayısı =2,4x1040 =2496mm/dk

tşkler

teşekkür ederim

çok teşekkürler

linkler açılmıyor

ilgili site kapanmış benkonunun 1. mesajına temel cnc bilgisi ile ilgili konu içeriği ekledim