YER ALTI SU KAYNAKLARI ( MADEN SULARI )
Yüzey sularının yer altına sızarak tabakalar arasındaki boşluklarda yada geçirimsiz tabaka üstündeki geçirimli tabakada birikmesine yer altısuyu denir. Sızma olayı sonucu yer altında depolanan bu suların yeryüzüne kendiliğinden çıktığı yerlere ise kaynak denir. Kaynak suları,kışın ılık, yazın soğuk olurlar. Başlıcaları aşağıda sıralanmıştır.
Günümüze kadar içmesuyu sağlamak amacı ile özellikle yer altısularından yararlanılmıştır. Yüzeysel sulara oranla daha temiz olan yeraltı su kaynaklarının sınırlı ve büyük bir kısmının kullanılmış olması,gittikçe yüzeysel su kaynaklarından yararlanılmasını zorunlukılmaktadır. Yüzeysel su kaynaklarının her geçen gün artan bir hızlaevsel, tarımsal ve özellikle endüstri atıkları ile kirletildiği, bununsonucunda da halk sağlığının tehdit edildiği, ekolojik dengeninbozulduğu ve suların ekonomik değerinin yitirildiği bilinen birgerçektir. Bu da yüzeysel su kaynaklarının kullanılabilirliği içingerekli arıtma masraflarını artırmaktadır
Vali Çeşmesi (Cankurtaran), Kocapınar (Honaz), Değirmenönü (Yeşilköy),Kestane deresi (Buldan, Gümüşsü, Işıklı, Gürpınar (Çivril), Güney suyu,Akgöz pınarı (Işıklı), Göz adını taşıyan sular (Honaz), Kırkpınar(Karahisar-Tavas).
Daha 1960-1970 yılları arasında il merkezinde akmakta olan, Yenimahallesemtinde Akpınar (Eğitim Fak. batısı), Benli pınarı (Eğitim Fak.doğusu), Muttasıp pınarı (Kıbrıs Şehitleri Cad.) ayrıca Kuşpınar,Başpınar (Askeri Gazino'nun kuzeybatı), Fındıksuyu (Çamlık-AtışPoligonu arası), Kozpınar (Zeytinköy batısı) gibi kaynakların büyükbölümü kent içme suyu şebekesine alınmış, bazıları az da olsa akışlarımsürdürmekte, piknik yeri olarak faydalanılmaktadır. Bazı kaynak sulanüzerinde de kültür balıkçılığı amacıyla tesisler kurulmuştur.
Bolu'da bilhassa Düzce ve Bolu ovalarını çevreleyen dağlar ormancazengin olup yağışların toprağa kolayca sızmasını sağlayarak yer altı sutabakasının zenginleşmesini sağlarlar. Bu sulardan bir kısmı diplerekaymadan yamaçlar boyunca yüzeye çıkarak çeşitli tatlı su kaynakları vepınarları oluşturur. Buna karşın sular faylı bölümlerde toplanmışsaaltta mağmadan gelen kızgın gazların etkisi ile ısınır ve bazımineralleri eriterek bünyelerine alıp yeryüzüne çıkarlar. bu durumdasıcak su kaynakları ile maden suları oluşur. Bolu'da da maden sularınarastlanır. Çünkü arazi tektonik çöküntü ve faylarla parçalanmıştır.
Maden sularının en önemlileri şunlardır:
a) Ömerler Maden Suyu: Bolu'ya 16 km. Abant yolu üzerindedir. Sıcaklığı14o dir. Bileşiminde kalsiyum bikarbonat ve magnezyum yer alır.Radyoaktivitesi 6,4 olup mide ve böbrek rahatsızlıklarına iyi gelir.Modern şişeleme tesisleri ile çevre illere dağıtımı yapılmaktadır.
b) Akkaya Maden Suyu: Bolu'ya 6 km. mesafede bir tepeden çıkar.Sıcaklığı 20o olup karbonik asit bakımından zengindir. Su, taraçalı biryüzeyden akarken içindeki karbon gazının uçması ile eriyik halindekikireç açığa çıkarak dalga dalga traverten örtüler oluşturmakta ve ünlüPamukkale' ye benzeyen görüntüler ortaya çıkmaktadır.
c) Kaplıca yolu üzerinde Bolu tarafında birkaç yerden çıkar. Bol kükürtve hidrojeni ihtiva eder. İçilmesi tavsiye edilmez. Berk Köyünde çıkanmaden suyundan acı su bazlaması yapılır. Ekmek hamurunu kabartmadakullanılır. Hidrokarbonatça zengin ve kalevidir. Radyoaktivitesi 6,8dir.
d) Kınık Maden Suyu: Köy yolu üzerinde soldadır. Fazla kullanılmaz radyoaktivitesi 2,5 olup ekonomik değeri pek yoktur.
Yer Altı Sularının Beslenmesinde Etkili Olan Faktörler
1) Yağış miktarı,
2) Yağış türü (Kar yağışları ile beslenme fazla olur.)
3) Zeminin geçirimliliği ( alüvyal ve karstik alanlarda geçirimlilik fazladır).
4) Arazinin eğimi :eğimin az olduğu alanlarda beslenme daha fazladır.
5) Bitki örtüsü: Yüzeysel akımı engellediği için.
Taban Suyu: Alüvyal ovaların tabanında bulunurlar. Altta geçirimsiz tabaka ile
sınırlandırılmış geçirimli tabaka üzerinde biriken sulardır. Beslenmedurumuna göre taban suları bazen yüzeye kadar çıkabilir. Yer altı suseviyesinin düşük olduğu alanlarda ise
kuyu açmak suretiyle bu sulardan faydalanılır.
Türkiye taban suları bakımından zengindir. Ör: Ege Bölgesinin çöküntüovaları, Konya,Kayseri, Erzurum, Erzincan, Elazığ, Bursa, Adapazarıgibi.
KAYNAKLAR
Yer altı sularının tekrar yeryüzüne çıktığı yere kaynak denir.
Sularının Sıcaklığına Göre Kaynaklar 2 Grupta İncelenebilir:
A-SOĞUK SU KAYNAKLARI:
Sularını yağışlarla yeryüzünden alırlar.
Sularının sıcaklığı ve akımları yıl boyunca değişir.
1)Tabaka Kaynağı (yamaç): Geçirimli tabakların uç kısmından suların yüzeye çıktığı yerdir.
2)Vadi Kaynağı: Vadi tabanlarından çıkan kaynaklardır.
3)Karstik Kaynak (Voklüz): Kalkerli arazilerde yer yüzüne çıkankaynaklardır. En fazla Akdeniz Bölgesinde görülür. Ör: Düden suyu
Bu kaynakların en önemli özelliği sularının bol miktarda kireç içermesidir.
4)Artezyen Kaynağı: Tekne biçimindeki iki geçirimsiz tabaka arasındaki geçirimli
tabakaya açılan bir sondaj ile suların püskürerek yer yüzüne çıkmasıdır. Diğer
kaynaklardan ayrılan yanı beşeri faktörlerin etkisiyle yer yüzüne çıkmasıdır.
B-SICAK SU KAYNAKLARI
Sularını mağmaya yakın alanlardan alırlar.
Suları geldiği derinliğe göre sıcak veya ılıktır.
Sularının sıcaklığı yıl boyunca aynıdır.
Akım değişikliği olmaz.
Bol miktarda eriyik madde içerir.
1)Fay Kaynağı: Fay hattı boyunca yeryüzüne çıkan kaynaklardır. Halk arasında bu
kaynaklara ılıca, kaplıca,çermik, içme ve maden suları denilmektedir.
Ör: Manisa (Kurşunlu, Urganlı, Alaşehir, Demirci), Denizli (Pamukkale, Karahayıt,
Sarayköy, Buldan), Kütahya (Simav),Balıkesir (Edremit, Gönen), Sivas (Balıklı Çermik)
gibi merkezlerde vardır. Bu yerlerin ortak özelliği yer yapılarının özelliğidir.
2)Gayzer Kaynağı: Etkin haldeki volkan dağlarından değişik aralıklarlapüskürerek çıkan kaynaklardır. Türkiye’de örneklerine rastlanmaz.
Konu: Yer Alti Su Kaynaklari ( Maden Sulari ) (Okunma sayısı 448 defa)
Nisan 04, 2007, 11:24:51 ÖÖ
